Sizce özgür irade var mı?

Peki hocam bana özgür irade örneği sayabilir misiniz?

Hayır, ormanda yaşayan biri için özgür irade kavramı %100 olmaz. Bir ayı karşısında çıktığında kaçmayı, savaşmayı veya intihar etmeyi seçebilir. Bu üçünü de yapma ihtimali olsada sadece 1 ihtimali yapacaktır ve o da rahatlıkla tahmin edilebilir. İlkel kabile adamıysa kaçar, Elinde silah varsa saldırır, Depresif biriyse intihar eder. İrade burada tam olarak nerede? seçim nerede? depresif bir adamın saldırmasını veya kabiledeki adamın intihar etmesini beklememiz ne kadar mantıklı?

Bence yoktur çünkü biz doğduk beyaz bir sayfa olarak. Bir şeyden haberimiz yok. Karakterimiz nasıl oluştu. Anne, babamız, akrabalarımız, çevremiz vs. bizimle kurduğu iletişimler ile. Sevgi ile büyütülünce farklı karakterde, farklı kararlar aldık. Öfke ile büyütülünce farklı karakter ile farklı kararlar aldık. Kararları biz mi aldık, evet biz aldık ama bu kararı vermemizin sebebi yetiştirilme tarzımız ve dış etmenler. Peki bizi büyütenler niye bize böyle davrandı. Onlarıda çevresi bu hale getirdi. Bu şekilde evrenin başına kadar gidiyor olay.
Dinde kader kavramı da bununla ilgili. Bu konuyu tartıştığımızda "Kader varsa ve biz kadere göre yaşıyorsak niye sorumlu oluyoruz?" dediğimde "Biz Allah'ın istediklerini yapmıyoruz. Allah bize irade verdi ve bizim ne yapacağımız biliyor" deniyor ama evreni yaratanda Allah ve evreni benim kendisinin istediği şekilde karar almam için yarattı. Örneğin iki yol var ve ben çok açım. Birisinden yemek kokusu geliyor, diğerinden çöp kokusu. Her insan yemek kokusuna gider. Sorarsanız evet kararı biz aldık ama bütün şartlar bu kararı almamız için yaratıldı. Birkaç örnek daha vermek istiyorum; Önümde 2 tane aynı kalem var ve birini seçmem isteniyor. Ben soldakini seçtim. Neden? Belki solak olduğum için, belki odaya girdiğim kapı solda olduğu için bilinçaltım bunu seçti.
Başka bir olayda taşa takılıp ağır bir şekilde yaralandım. Bu benim düşüncelerimi etkiledi. O taş oraya nasıl geldi. Binlerce yıl önce oluşan o taş deprem, sel, insanların taşları işlemesi vs. ile oraya kadar geldi.
Aslında en basit kararlarımız dahi kelebek etkisi ile milyonlarca yıl işlenip geldi.

Tanım gereği sayamam. Çay ve şeker yani kader ve irade karıştı. Spesifik olarak neyin özgür irade kaynaklı olduğu artık söylenemez.

Öte yandan, hayat tamamen kaderden ibaret olsaydı, yaşamanın hiçbir anlamı olmazdı. Dolayısıyla böyle olmadığını varsayabiliriz diye düşünüyorum.

Özgür irade kavramını yanlış yorumladığınızı düşünüyorum. Özgür irade yaptigin fiil ve eylemler kısıtlama olmaksızın yapabilmendir.
İslami açıdan bakarsak birey isterse dindar biri olarak takılabilir yada kötü bir insan olarak takılabilir. Din derki sana irade verdik istediğini seçebilirsin ama sonunda yaptırım uygulanacak o yüzden doğru yolu seç . Şöyle bir olay oluyor bir pedofili küçük bir çocukla ilişkiye giriyor zorla bunun mağduru olan çocuk o zaman o kadar dua ettim Allah'a neden bana yardım etmedi diyor . Eğer ki Allah bir melek yardımıyla bu olayı engelletse ki gücü yeter ama şöyle bir şey çıkar bireyin günah işleme hakkını elinden almış olur. İslam'da özgür irade vardır kul kendi fiillerinin yaratıcısıdır malesef toplum kaderi yanlış anlıyor

Senin tarif ettiğin özgür irade tek Yaratıcıda olabilir. İnsanda senin istediğin özgür iradenin olması yapısı itibariyle mümkün değildir. Çünkü insanlar doğası itibariyle yaşadıkları ve tecrübe edindikleri ile hareket eder. Bu insanın doğası gereği, insan açısından bir gereklilik. Çünkü kimse 30 yaşında doğmuyor. Bebeklikten itibaren yaşayarak tecrübe ederek bilgi sahibi oluyor. Sen bebeklikten önceki halini hatirliyormusun. Bebekligini bile hatırlamıyor insan. Yani insan biyolojik yapısı ve aklı itibariyle sınırlıdır.

Hocam bu durumda özgür irade yoktur diyebilir miyiz

Felsefi bir tartışma, bu yüzden uzun ve düşündürücülü. Konuyu kestirip atacaklar okumadan çıkabilir. Görüşlerinizi dinliyorum.

Gerçekten, bir düşünün. Özgür irade nedir? eğer özgür irade sizin bir şeyi yapabilme ihtimalinizin olması ise evet vardır. Ama.. bu böyle midir? Şöyle düşünelim.

Şu anda r10 hesabınızı kapama ihtimaliniz var, ama neden? mesela burada r10 hesabını sildirenleri görüyorsunuz. Sebep ne? insanların o kişi altında dolandırması, r10 u aktif kullanmaması vs vs... Peki bu adam kendi iradesi ile mi karar verdi? Bence hayır, çünkü bu şahıs r10 hesabını kapatmak istemedi, bu şahıs gerekli neticelerden ötürü kapatmak istedi. Şimdi burada herkesin r10 hesabını sildirme ihtimali olsada bu asla gerçekleşmez çünkü sizin burada bir iş yapma durumunuz var dolayısıyla sadece 1 seçeneği kullanıyorsunuz kaldıki iş yapma ihtimalinizi de gene başka şeyler sürükledi. R10 a siz bir anda mı keşfederek kayıt oldunuz? referans olanlar var, site açıp referans isteyenler var hiçkimse özgür bir şekilde anlık olarak kayıt olmadı. Herkesin yolu bir şekilde buraya düştü. Aslında R10 hesabını siz açmıyorsunuz, siz sadece hesabın açılması zorunlu olduğundan açıyorsunuz. İlk başta zorunlu gibi gelmesede r10 suz ne olacağını düşünün.

Bu her şey için geçerli mesela şuan evdeki herhangi bir bireye "AAAAAAA" diye bağırsanız bunu sırf ben buraya yazdığım için mi yoksa bir anlık heves geldiğinden mi yaparsınız? bir anlık hevesin geldiğini varsayarsak bir anlık heves her zaman bir anlığına gelmez dolayısıyla bu sizin iradeniz değil bir anlık hevesle yapılan bir sonuç olur. Bir anlık heves başka bir olaydan kaynaklanan mutluluk, sevinçten ötürü olur.

Başka bir örnek vereyim mesela siz bir yere bağış yapacaksınız siz her ne kadar "ben bağışta yapabilirim, yapmayadabilirim bu benim kararım" da deseniz. Mesela 9999999999 tl niz olduğunu ve bağış yaparsanız bu paranın 999999 kat artacağı söylense gene de yapmaz mıydınız? siz iradenizi mi kullandınız? veya şuan neden yapıyorsunuz bağışı, o durumda olmayı düşünmek, empati yapmaktan ötürü. İrade nerede? yapmayanlar ise empati yapmadığından bağış yapmıyor. Kimsenin buna rastgele bir karar verdiğini görmezsiniz rastgele bir karar verme mekanizması da yoktur.