- 2001 Krizi:
- 20002001de bankacılık ve kamu maliyesindeki sorunlar, dalgalı kura geçiş ve faiz patlamasıyla çok ağır bir ekonomik kriz yaşandı.
- TL %50den fazla değer kaybetti, faizler %70leri gördü.(Günümüzde tl nin usd ye karşı değer kaybı 27.2 kat)
- Bankaların çoğu battı ya da TMSFye geçti.
- Enflasyon %68e, işsizlik %10un üzerine çıktı.
- Ekonomi 2001de %5,7 küçüldü.
- IMF Programı:
- Kriz sonrası Türkiye IMF ile stand-by anlaşması yaptı.
- Kamu mali disiplinini sağlamak, bütçe açığını kapatmak ve borç-faiz yükünü çevirmek için ek gelir kaynakları aranıyordu.
Peki şu anda Türkiyede ötv kaldırılırsa olacaklar:
1. Tüketiciye Etkisi
- Fiyatlar ciddi oranda düşer.
- Otomobilde %45%220 arasında olan ÖTV kalkarsa, araç fiyatları yarı yarıya hatta daha fazla düşebilir.
- Akaryakıtta litre başına 1314 TL ÖTV kalkarsa benzin ve motorin fiyatı anında 1214 TL ucuzlar.
- Sigarada ve alkollü içeceklerde paket/litre fiyatları neredeyse yarıya iner.
- Tüketim artar.
- Akaryakıt ucuzladığı için araç kullanımı artar, trafik yoğunluğu ve ithal petrol faturası yükselir.
- Tütün ve alkol tüketimi artar; bu da sağlık harcamalarını artırabilir.
- Elektronik ve otomobil gibi ithal ürünlerde talep patlar, döviz çıkışı yükselir.
2. Devlet Bütçesine Etkisi
- Büyük gelir kaybı olur.
- 2024te ÖTV geliri yaklaşık 1,2 trilyon TLydi. Bu, bütçe gelirlerinin %25ine yakın bir oran.
- ÖTV kalkarsa devlet bu açığı ya başka vergiler koyarak ya da mevcut vergileri artırarak kapatmak zorunda kalır (örneğin KDV, gelir vergisi, emlak vergisi gibi).
- Bütçe açığı ve borçlanma artar.
- Kısa vadede bütçe dengesi bozulur, faizler ve enflasyon üzerinde baskı artar.
- Hükümet, borçlanma veya para basma yoluna giderse enflasyon hızlanır.
3. Dolaylı Etkiler
- İthalat patlaması: Ucuzlayan ürünler, özellikle otomobil ve elektronik, ithalatı artırır ve cari açığı büyütür.
- Çevre ve sağlık etkileri: Daha ucuz akaryakıt, daha fazla araç kullanımı ve karbon salımı demek. Ucuz tütün/alkol, sağlık sorunlarını artırır.
- Enflasyona karmaşık etkiler: İlk anda fiyatlar düşeceği için enflasyonda keskin bir düşüş yaşanır; ancak bütçe açığını kapatmak için atılacak adımlar (yeni vergiler, para basma) orta vadede yeniden enflasyonu yükseltebilir.
