Olaya hangi pencereden bakarsak bakalım gerçekten işin içinden çıkılamaz hal aldı ancak en azından hiç tedbir almamaktan iyidir. Ve farkındaysanız şu son birkaç yılda asgari ücretin kulislerde şöyle olacak böyle olacak bilgileri alınmasının hemen ardından artış öncesi fahiş zam yapıyorlar bir de açıklandıktan sonra fahiş zam yapıyorlar. Yani asgari ücret 3 artarken; fiyatları artmadan önce 3 arttıktan sonra da 3 daha arttırıyorlar. Bu birkaç yılda zaten uçuruma dönüştü.
Artık hükümet vatandaşa olumlu olabilecek hangi adımı atmaya yeltendiyse hemen karşı saldırıya geçip daha fazla vatandaşın gelirine göz diktiler. En basit örneği 1 sene öncesinde zincir marketlerin vatandaşa yaşattıkları. Bir sektörde rekabet yoksa orada tekel vardır isterse onlarca marka olsun ama rekabet yok aralarında dolayısıyla fiyatlar aynı... Rekabet olmayan ortamda bir ürüne A markası 100₺ zam yapar, B markası da 200 ₺ yapar, C markası da 300 ₺ yapar. Ama hiç biri indirim yapmaz... Bizim vatandaşta da iş yok, zamanında israil mallarını boykot eden vatandaş kendi cebine uzanan elleri kırmak için boykota dahi gitmiyor. Açlıktan öleceğini zannediyor millet. Ama şunu bilseler, bir ürün yüksek fiyatından dolayı talep edilmiyorsa o ürünü er yada geç fiyatını düşürüp elden çıkartmaya çalışır şirketler. Bizde örgütlenme denen birşey yok. Ne geldiyse başımıza hep bundan geliyor. Yapana da yaptırana da dur diyemiyoruz değil, demiyoruz...
Hakkımızda hayırlısı olsun.
İşin içinden çıkılamaz bir hâl aldığı konusunda katılıyorum fakat bu tedbir alınabilecek, hükümetin veya tümüyle yasama organının çözebileceği - halledebileceği bir şey değil. Piyasa denilen kavram sanıldığı gibi sadece milyarderlerden oluşmaz, piyasa denilen kavrama en gariban, en az birikimi olan insanda dahildir en zengin olanı da. 31 Mart 2023 BDDK verilerine göre KKM hesaplarındaki toplam para tutarı o zaman için:
1 Trilyon 701 Milyar TL'ydi. O günün dolar kuru internette 19.18 TL olarak gözüküyor, bu kurdan bölecek olursak yaklaşık 88 Milyar Dolar. Bu para sadece en büyük holdinglerimize, şirketlerimize, galericilere, emlakçılara mı ait? Hayır. 300 bin TL'si olan tanıdığınızın, komşunuzun, akrabanızında büyük ihtimal bu hesapta parası var, aynı benim yakınımlarımında zarar etmemek için tercih ettiği gibi. Şirket veya bireysel fark etmeden manipülasyonlar ile "hukuki" olmayacak şekilde fahiş - yüksek kâr peşinde koşan ciddi sayıda insan yok mu? Var, fakat sanıldığı ne sayıları çok ne de sadece bunlar dev zenginler.
Şuan yaşadığımız sorunlar, çıkmazlar manipülasyonlardan değil ne yazık ki. Ayrıca bir çok sektörde sanıldığının aksine rekabet varken, ne yazık ki toplumca sosyalizme, komünizme isim olarak değer veya saygı göstermesekte "devlet baba" ekonomiye el atsın, garibanı kurtarsın, işçiye - asgari ücretliye, emekliye destek olsun mottosu ile kapitalizm dünyasında komünizm - sosyalizm ile başarı - gelişme bekleyen bizlerde. Rekabeti azaltan, engelleyen de insanların bu beklentisi ile kamunun her sektöre müdahil, ortak hatta tekel olması.
Araç sektöründe rekabeti engelleyen özel sektör veya şahıslar değil ne yazık ki yüksek ötv'ler ile
kamu sermayesi. İletişim - Gsm sektöründe de rekabeti engelleyen yine yüksek vergiler ile kamu sermayesi. Ha devlet ve politikacılar bunu keyfinden mi yapıyor? Hayır. Kayıt dışı gelirler - ticaret hacmi her sektörde almış başını gitmiş, insanlar işine geldiğinde devletten nispeten ücretsiz veya düşük maliyet ile sağlık, eğitim, barınma, iş gibi imkanlar hatta iş adamları da teşvik, af gibi destek istiyor.
Devlet eliyle maaş arttırarak ekonomik gelişim, ilerleme olmaz. Devlet eliyle ülkenin yarısından fazlasının maaşını arttırmak sınavdan kalma - geçme notunu düşürmek gibi yapay bir çözüm. Asgari ücret kavramı işçilere faydadan çok zarar veriyor fakat kimse rasyonel bakamıyor ne yazık ki. İşletmelerde en büyük gider kalemlerinden biri personel maaşlarıdır haliyle asgari ücret zammı sonrasında her şeye zam gelmesi çok normal. Enflasyondan dolayı maaşlarda artmalı ama devlet eliyle değil şirketler hangi çalışanı ne kadar özveri ile çalışıp istifa etmeyip, işini düzgün yapıp işletmenin malına - kazancına zarar vermeyip işini yapmaya devam ediyorsa bulup verecek şekilde belirlenmeli. Devlet eliyle asgari ücretin belirlenmesi işletmelere şu kolaylığı sağlıyor özellikle büyük işletmelere arkadaşlar bireysel performansınız- azminiz beni pek ilgilendirmiyor görüyorsunuz zaten ücreti büyük oranda belirleyende ben değilim haliyle kiminiz fark edilip kovulana kadar düşük özveri, başarı ile çalışacak kiminiz 2-3x özveri ile çalışıp "aynı asgari ücreti" alacaksınız ( zar zor her hangi ciddi bir terfi alana kadar ).
Biz toplum olarak iyi günümüzde Amerikalılar gibi ödeyebildiğimiz kadar düşük vergi ödeyelim, devlet işimize - gelirimize ne kadar az karışırsa iyidir mantığındayız, kötü günümüzde veya ihtiyacımız olduğunda da Avrupa'daki gibi sosyal imkanlar, hizmetler, kurumlar güçlü olsun beklentisindeyiz. En büyük hatamızda bu, biz her konuda Amerika'ya benzeyen, Amerikalılar gibi yaşayan - farkında olmadan yaşamak isteyen bir toplum olduğumuz halde Avrupa formülleri ile bunu yapmaya çalışıyoruz fakat sonuç ekonomik olarakta, hukuki olarakta başarısızlık.
