Olası bir değişim de , kısa vade de ekonomi düzelebilir mi ?

Boş koltuk bile doların 1 TL düşmesine yetmişti, seçim sonucu belli olur olmaz yine böyle bir düşüş bekliyorum 1-3 tl aralığında kurda bir gevşeme sonrası hızlı toparlanma gelebilir ama göçüğün boyutunu bilemediğimiz için tahmin etmesi çok zor. Hızlı bir güven ve reform ile yabancı yatırımcı hızla ülkeye akın etse de artan küresel faizler ülkenin 600 milyar dolar olan dış borcunun faizini de etkiliyor. Açıkça söylemek gerekirse ben açıklanan rezervlere bile inanmıyorum, merkez bankasında şu kadar altın var denmesi bile bana gerçekçi gelmiyor çünkü gizli gizli onlarında tüketildiğini düşünüyorum. Hatta bir adım ileriye taşıyorum ve müzelerden bazı eserlerin kaybolduğunu, yurtdışına çıkarıldığını düşünüyorum. Hatırlayan olur mu bir ara haberlere bile çıktı 2 tane altından şamdan mı kaybolmuştu, işte onun gibi sayısız olay yaşayabiliriz. Liyakat diye bir şey yok, herhangi bir memur da almış olabilir ara ki bulasın yani özellikle şudur dediğim biri yok.


Sistem tamamen çökmüş durumda olduğu için gider ayak birileri geleceğini kurtarmanın peşine düşebilir. Yakalanan yasaklı maddeler ufacık rüşvetler ile piyasaya sürülebilir, gerçekleşeceğini düşündüğüm çok fazla felaket senaryosu olduğu için 100 milyon insanın olduğu ülke şu tarihte düzelir demenin imkanı yok. 2 yıl ile 10 yıl arası hafif bir toparlanma olur ama Haziran'da seçilenler ülkenin bekası için acı reçete sununca ve eksi rezervi kapatmaya çalışırken bol para saçamayınca halkın bir kesimi bunu beğenmeyebilir ve yeniden malum kesimlerden birileri gelip başka bir parti adı ile günümüzdekilere benzer şeyler yaşayabiliriz. Bu bir döngü haline gelir, 21 sene önce ekonomik krizde Kemal Derviş gibi biri geldi ve yıllara yayarak ekonomiyi düzeltti ama adı 1 yıl sonra silindi gitti. Bu o kişinin başarısız olduğunu mu gösterir? Ülke ekonomileri öyle 1 yıl gibi sürelerde toparlanmaz, çökebilir ama toparlanmaz. Kemal Derviş ekonomik reformu 6-7 yıla yaydı ve 2007 de Derviş planı bitti diye hatırlıyorum. Kısacası Derviş'in mirasını başkaları yemiş oldu aslında, bir nevi çırakları kalfa yaptı işte konuşturmayın beni. Aynı şekilde Haziran ayında düzgün bir yönetim göreve gelir fakat Derviş gibi zamana yayacakları için bir sonraki seçimde halk göz ile bir şey göremediği için tekrar seçmez, gider farklı zihniyette kişileri göreve getirir ve yine Derviş'in mirası gibi ekonomik düzelmenin üzerine başkaları konar. Bu gibi sağlam ekonomistler bu ülkenin geleceğini kurtarmak için vatan, millet, toprak, bayrak sevgisi ile çalışırlarsa düzelme neden olmasın? Ama x yıl gibi bir süre vermek çok güç.

cevabından az önce edit yapmıtşım bir kaç aklima gelen öneri

Tam neden 2008 yılına kadar iyiydik diye soracaktım ki, siz cevabı vermişsiniz hocam öğrenmiş olduk, demek ki onuda bunlar yapmamış. Başka bir üstün zekalının kurduğu sistemin ekmeğini yiyip batırmışlar, Kemal Derviş ismini çok duydum ama bu kadar katkı sağladığını bilmiyordum, bir kaç kaynak okurum iyi olur, teşekkürler.

O adam 2001 yılında geldi 2002 de iktidar değişti zaten, 1 yıl kaldı ama temelleri sağlam attı, ekonominin temel dinamiklerine uyumlu şekilde ve bağımsız olarak yapılanmaya gitti, İMF den borç alındı bak araştıracaksan bunu da araştır burası çok önemli. Ülkenin acil İMF ye gitmesi lazım ama halk öcü gibi korkuyor İMF den. 2002 öncesi alınan borcu vadesi bitmeden çok çok yüksek borca girilip İMF borcu kapatıldı. Diyecek olanlar vardır nasıl yani? Neden borcu borç ile kapattılar? Ne alaka diye. İmf den halk korkunca borcun devam ediyor olması halkın gözünde kötü bir imajdı ama sayıları atıyorum şu an imf ye %1,5 faiz ödüyorsak %10-12 faiz ile başka borç bulunup İmf borcu kapatıldı, ne güzel düşük faizden kapanıp gidecekti ama müsaade edilmedi, borç bitti borç bitti diye meydanlarda propagandası yapılıp ekmeği yendi bu olayın. Sanki ülkenin borcu bitmiş gibi algılandı ama daha büyük tefecilere, faiz lobisi denen yerlere daha büyük meblağlar ile borçlanılmıştı, borç alan emir alırdı.


Ayrıca öyle bir şey var, İMF denen oluşum borç verdiği ülkelerin parayı nasıl yöneteceğine karışma hakkına sahip, kısacası iktidarlar ekonomi üzerinde öyle at koşturamazlar kafalarına göre imf ye borçları varken. Yani maliyeti 100 milyon olan havalimanı inşaatını 500e yapıldı gibi gösteremezsin, imf buna müdahale eder, izin vermez. İmf ye borç olmayınca istediğine ihale verir, 2 milyar dolar maliyeti olacak köprüyü başkalarına 40-50 yıllığına verir istersen 40-50 milyar dolar da gelir garantisi verirsin kimse sesini çıkaramaz. İmf'nin eksileri halkı korkutması ve iktidarların istedikleri gibi hareket edememesini sağlamasıdır. Artısı ise Londra'daki bir avuç tefeci denenler libor + cds veya düz mantıkla dolar bazında %15 faiz ile nakit sağlarken İmf anca 10da 1i faizi ile borç verir, faiz alır. Kısacası 600 milyar dolar dış borcu olan bizim gibi bir ülke her yıl 90 milyar dolar ek faiz gideri yerine sadece 9 milyar dolar faiz gideri olur, 81 milyar dolar bu halkın, vatandaşın cebinde kalır, her haneye birkaç kilo fazla et girer, faturalar %3-5 daha düşük gelir. Ekonomiyi tek elde toplamak isteyen iktidarlar halkı imf ile korkutabilirler bu yüzden. Mozambik ülkesinden bahsediyorum bu arada aman yanlış olmasın.

EK : 2008 yılına kadar iyiydik çünkü o yıl küresel bir kriz patlak verdi, Abd Mortgage Krizi olarak bilinir. O yıllarda Abd bol para bastı, 2008 yılından 2012 hatta 2014 yıllarına kadar çok iyiydik yıllara göre kurlara bakın göreceksiniz. Neden mi? Çünkü para bollaşmıştı ve SIFIR faiz ile fon sağlanabiliyordu ülkelere. Bizim memlekete de karşılıksız basılan bolca para akmıştı, AB'ye uyum sürecindeydik, Shengen bölgesine kapağı atabilir, ülkeyi kurtarabilirdik. O donem 100 milyar dolar borç alındığında geri 99 milyar dolar ödendiği eksi faizli zamanlardı ve bunu az geliş ile gelişmekte olan ülkeler çok çok iyi kullandılar, Tayland, Güney Afrika ve Brezilya gibi ülkeler ihya oldular, bu bedava parayı yatırıma harcadılar, altyapı için kullandılar ve yıllar içinde bu yatırımın karşılığını aldılar. Biz ise betona gömdük o parayı, yarın yokmuş gibi savurduk, günü kurtarma adına geleceği harcadık, altyapı ve üretime aktarılmak yerine saraylara harcandı o paralar, günün birinde ise Abd bastığı dolarları geri çağırıp imha edince dolar azalmaya başladı, azalan şeyin nadirliğinden ötürü tl fiyatı artmaya başladı, yabancılar paralarını bir bir ülkeden çıkarmaya başladı ve bu hale geldik. Yine Mozambik tabi.

Ülkeye yatırım gelirse 1 senede de çözülür. Önemli olan ülkeye yüklü miktarda para girişi olması. Bugün avrupadan biri 500 milyar$ para getirip yatırım yapsa fabrika kursa bugünde sorun çözülür. Yani gelen para borç olarak gelmeyecek. (swap olmayacak) Şuan çok fazla enflasyon ve siyasi baskı var diye kimse yatırım yapmadığı gibi ülkedekilerde kaçıyor.

Ancak hiç bir yatırım gelmediği takdirde işi bilen bir ekonomist gelirse doğru politikalar uygulanırsa 5-10 yıl kadar sürer. (Örneğin kamudaki tasarrufa gidilmesi, makam araçlarının satılması, bankamatik memurlarının çıkarılması, israfın önlenmesi, kaçak işçilerin engellemesi, vs vs gibi)

Ülkedeki kaçak ve geçici koruma altındaki insanların kendi ülkesine geri gönderilmesi bile ülkede kira ve ev fiyatlarını direk düşürür. Çünkü; aşağı yukarı 10milyon kaçak yabancı uyruklu insan var. Her 5 kişi 1 evde otursa 10 milyon kişi giderse 2 milyon ev boşalır. Piyasaya 2 milyon ev girmiş olur. 2 milyon boş ev kiracı gelsin diye fiyatları mecbur düşürür. Tabii lüx evlerden bahsetmiyorum. Alt sınıf insanların yaşadığı evlerden bahsediyorum. Çünkü kaçak insanlar genelde alt sınıf evlerde otururlar.

Ancak bu kişiler ucuza kaçak çalıştıkları için bazı ürünlerin fiyatı da artacaktır. Örneğin tekstil sektörünün kafadan %15-20 sinde yabancılar çalışıyor. Tekstil ürünleri kafadan %15-20 artar. Bazı yabancılar mesela çobanlık yapıyor. Çobanlık ücretide artacağı için et /süt fiyatıda artacak.

Doğru politikalar uygulandığı sürece çözülmeyecek sorun yok. Önemli olan doğru hamleler yapmak. Ancak bizim ülkede başa geçenler gösteriş yapmayı seviyor. Koltuk derdine düşüyor. Koltuğu kaybetmemek için çevresine para yağdırıyor. Kendi adamlarını üst makamlara getiriyor. Kendi adamlarını bankamatik memuru yaparak israfa devam ediyor. vs vs. Sonuç kısır döngeden çıkamıyoruz. Tabii hiç bir şeyi denemeden bilemeyiz. Deneme yanılma yöntemiyle doğru kişiyi bir gün buluruz mutlaka.

Kısa vadede rahatlama olabilir ama uzun vadede bu ülkenin düzelme ihtimali yok.
Çünkü sorun ülkeyi yönetenlerden değil halkın kendisinden kaynaklanıyor.
Bir beden düşünün, hücrelerinin yarısı hatalı, bu bedene dünyanın en iyi beyin hücrelerine sahip kafasını taksanız da da o beden işlemez.

Bu ülkede sürekli kötü siyasetçiler tarafından yönetildiğimiz için bu haldeyiz başka ülkeler iyi yöneticiler tarafından yönetiliyor yanılgısı var.
Bu ülkede kötü siyasetçiler olmasının nedeni o siyasetçileri seçen az vasıflı bir halka sahip olmamız.
Cari açık veriyor olmamızın nedeni yüksek katma değer üretemeyen düşük vasıflı iş gücümüz olmasından kaynaklanıyor.

Yani bu ülke orta gelir tuzağından sömürülmeye devam eder, 10 senede bir krize girer.
Benim 40 yıllık hayatımda hatırladığım 4. ekonomik krizi yaşıyoruz.
1994, 2001, 2008, 2021...

Benim de babam hasta.
Sağlık sisteminin nasıl çöktüğünün farkına vardım bu son 2 ayda.
Param olmasa babam şimdiye gitmişti.
Babama mr istendi devlet hastanesi 15 aralığa 45 gün sonrasına randevu verdi.
Parasını verdim ertesin gün gittim çektirdim, kanser çıktı.
Tümörün büyüklüğünü gören doktor ertesi gün ışın tedavisine başladı 2 haftadır ışın tedavisi görüyor.
Devletin sağlık sistemini beklesek daha mr'ı bile çekilmemişti.

değişeceğini sanmıyorum dahada kötüye gidebilir bir garantisi yok ama değişebilir de.yönetimle düzelecek birşey değil.ülkenin toprağından altın,elmas,paladyum,petrol fışkırmadıkça çok zor

Ekonomi düzelse ne olacak, bu ülkede her zaman büyük bir kısım fakir olmuş, bir kısım keyfini sürmüştür. Şimdi de asgari ücretlinin bir senelik maaşını bir mekana bırakan bir ton insan var. Ondan herkes kendini kurtarmaya baksın, bu ülkede düzen böyle işliyor.