Finans piyasaları, alım satım işlemi sonucunda el değiştiren yatırım araçlarının vadesine göre spot ve türev piyasalar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Spot piyasalar, belirli bir yatırım aracının ve karşılığı olan paranın, işlemin gerçekleşmesi sonucunda takas günü el değiştirdiği piyasalardır. Spot piyasalara örnek vermek gerekirse; hisse senedi piyasası ile tahvil ve bono piyasaları en iyi örnek olacaktır.
Türev piyasalarda ise teslimatı ve ödemesi ileri bir tarihte yapılacak, herhangi bir yatırım aracının bugünden alınıp satılmaktadır. Vadeli işlemler türev piyasa işlemleri olarak bilinmektedir ve vadeli işlem sözleşmeleri futures sözleşmelerini ifade etmektedir. Bu sözleşmeler genel olarak organize olmuş piyasalarda işlem görmektedir ve bu işlemler sonucunda da vade, sözleşme büyüklüğü, teminat oranları, fiyat adımları gibi işlem kriterleri borsalarda belirlenmektedir.
Organize olmuş borsalarda işlem gören vadeli işlem (futures) sözleşmelerinin standartlaştırılmasının en önemli nedeni ise piyasanın likiditesini sağlamaktır. Vadeli işlem sözleşmeleri taraflara, gelecekte bir tarihte, belirlenen bir fiyat, miktar ve kalitedeki yatırım aracının, bugünden alım satımının yapılması yükümlülüğünü getiren sözleşmelerdir.
İlk Vadeli İşlemler ve Futures Sözleşmeleri
Organize piyasalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmelerinin ilk örnekleri, 1697 yılında Japonyada görülmüştür. Pirinç üretimleri teminat gösterilerek ekonomide para gibi kabul gören alındı sertifikaları çıkarılmıştır. Pirinç fiyatlarında meydana gelen dalgalanmalara göre sertifikaların değerinin değiştiği söylendiğinde ise spekülatörler ile birlikte ilk vadeli işlem piyasası olarak Dojima Pirinç Piyasası kurulmuştur. Ama pirinç sertifikalarının fiziki alım satıma izin vermemesinden dolayı, zamanla pirinç spot piyasalarında oluşan fiyatlarla vadeli piyasada oluşan fiyatların ilişkisi kopmuş ve aşırı spekülatif hale gelmiştir.
19. yüzyılda ise ABDde gelişen sanayi ile birlikte çiftçilerin üretim kapasitelerinde de artma gözlendi ve ulaşım iletişim gibi kanallarında gelişmesi ile yerel pazarlardan uluslararası pazarlara doğru bir genişleme yaşanmıştır. Taşımacılık ve ticaretin o dönemdeki merkezi olarak gösterilen Chicagoda, sanayiciler ve çiftçiler ürünlerini pazarlamak için yer almaya başladılar. 1830lu yıllarda henüz tren yollarının yapılmamış olması ve altyapı eksikliği nedeniyle çiftçilerin arz fazlası sorunu ile karşılaşmışlardır. Çiftçiler bu sıkıntılardan dolayı hasat öncesinde ürünlerini satmaya başlamışlardır. Gelecekte ürün teslimatını garantiye almaktan çok, fiyat değişikliklerinden yararlanmak isteyen spekülatörlerin de ortaya çıkması ile birlikte çiftçilerin fiyat riskini taşıyacak bir grup daha karşılarına çıkmış olur. Bu risklerden korunmak için de Chicago Ticaret Kurulu (Chicago Board of Trade, CBOT) kurulmuştur.
Yazının Devamı: www.borsanasiloynanir1.com
----------------------------------------------------------
Vadeli işlemler hakkında araştırma yaparken buldum. Oldukça güzel bir yazı gibi geldi, bir kısmını burada paylaştım. Eğer yazıda hata varsa veya vadeli işlemler hakkında bilgisi olan varsa paylaşıma katkı yaparak daha sonra vadeli işlemler hakkında arama yapan arkadaşlar için faydalı bir konu haline getirebiliriz bu başlığı. Ben henüz tam bilgi sahibi değilim konu hakkında, araştırma yaptıkça paylaşım yapacağım...
