Artık hepimiz projelerimizde Copilot, ChatGPT veya Claude gibi AI asistanlarına dünya para ödüyoruz. "Şu butonu ekle", "Şu datayı çekip listele" diyoruz ve saniyeler içinde kodu alıyoruz. Ekranda çalışıyor mu? Anında çalışıyor. Hatta ben bile bu makaleyi bir kaç defa yapay zeka ile konuşarak hazırldım bu da gerçek. Artık çoğu iş amelelik gibi geliyor hepimize. Zira aynı işi daha hızlı yapan bir güç var elimizde.
Peki ama arka planda ne oluyor? Sektörde buna artık "AI Destekli Teknik Borç (AI-Driven Technical Debt)" denmeye başlandı. Bağlam (context) kurulmadan, sadece o anki görevi çözmek odaklı yazdırılan kodlar, projeyi çok kısa sürede dev bir spagetti canavarına dönüştürüyor. AI, sizin projenizin ruhunu veya kurallarını bilmediği için en kestirme (ve genelde en kirli) yoldan çözümü yapıştırıp geçiyor.
Sisteminizde sağlam bir "anayasanız" yoksa sonuç hep aynı: Ufak bir iş 1 saat, sistemin ortasında bir değişiklik yapmak 1 haftalık sancılı refactoring krizlerine dönüşüyor. Bunu çözmek için AI'a "Lütfen SOLID'e uy, Clean Architecture kullan" diye sayfalarca prompt yazmayı denedim, işe yaramadı.
Ben de yapay zekaya yalvarmayı bırakıp, onu kendi yazdığım kurallarla dize getirmeye karar verdim. Nasıl mı? İki aşamalı bir "Kelepçe Sistemi" ile: Mimari Manifesto ve IDE Diktatörlüğü.
1. İlk Adım: AI'ı Bağlamda Tutan "Mimari Anayasa"
Eğer bir anayasanız yoksa, kuralları koda dökecek bir linter da yazamazsınız. İlk iş olarak projeye özel çok katı bir "Mimari Manifesto" yazdım. Artık AI ile masaya oturduğumda önce ona bu manifestoyu ve modüler dosya ağacını veriyorum.
AI modeli bu manifestoyu okuduğunda bağlamdan kopmuyor. Kodun nereye yazılacağını, hangi katmanın ne iş yapacağını adım gibi biliyor:
- "Bu bir iş kuralı (business logic), demek ki bunu UI widget'ına yazamam, domain/ katmanına yazmalıyım."
- "Bu kod dışarıdan veri çekiyor, demek ki yeri data/ katmanı."
2. İkinci Adım: Bağlam Koparsa "Linter" ile Tepesine Çökmek!
Peki ya AI halüsinasyon görürse? Ya kolaya kaçıp Widget'ın içine ufak bir if bloğuyla iş kuralı sıkıştırmaya çalışırsa?
İşte tam burada manifestomun ete kemiğe bürünmüş hali olan Kendi Custom Linter Paketim devreye giriyor. AI'ın yazdığı koda güvenmiyorum; kuralları compiler seviyesinde betonlaştırdım. Kural ihlali varsa IDE anında kızarıyor ve Build Fail oluyor!
AI'a diyorum ki: "Hata verdin, düzelt." Linter hatasını gören AI, paşa paşa gidip kodu anayasaya uygun hale getiriyor. Olaki bağlamdan koptu, lint ile anında tepesine çöküyorum.
Örneğin:
- Kural 01: Domain katmanında UI framework'ü import etmek KESİNLİKLE yasaktır.
- Kural 30: Presentation (UI) katmanında iş kararı (business logic) yazılamaz.
- Kural 40: Domain katmanında Random() veya DateTime.now() kullanmak yasaktır (Saf/Pure fonksiyon kuralı).
Hepimizin başına gelmiştir; "Şu modülü projeden kaldıralım" derler, klasörü bir silersiniz projenin 50 farklı yeri patlar. Çünkü AI veya eski yazılımcılar her şeyi birbirine düğümlemiştir.
Benim mimarimde her özellik (feature) Sıfır Yatay Bağımlılık ile çalışır. Hiçbir modül diğerini import edemez! Peki nasıl haberleşirler? Sadece projenin kökündeki app/orchestrators/ üzerinden.
Modül Silmek: Yarın bir gün "Sepet" modülünü silmek istersem, sadece klasörünü ve ona ait orchestrator dosyasını siliyorum. Projenin geri kalan hiçbir yerinin haberi bile olmuyor. Refactor süresi tam 10 saniye.
Yeni Modül Eklemek: Diyelim ki sisteme "Ödeme (Payment)" modülü eklenecek. AI'a görevi veriyorum, payment/src/ klasöründe dünyadan izole, tertemiz bir modül inşa ediyor. Bu modülü Sepet ile konuşturmak için tek yapmamız gereken cart_payment_orchestrator.dart dosyasını oluşturmak. Eski koda tek bir satır bile dokunmadan devasa özellikler ekleyebiliyoruz.
4. AI ile Bug Bulmak Artık Çocuk Oyuncağı
Bu sistemin en büyük ödülünü nerede alıyorum biliyor musunuz? Bug avlarken.
Eskiden AI'a "Sepette fiyat yanlış hesaplanıyor, bir bak" dediğinizde bütün projede samanlıkta iğne arardı. Şimdi AI'a manifestoyu ve ağacı veriyorum. Diyorum ki: "Sepet tutarında bir mantık hatası var."
AI manifestoyu bildiği için anında şu mantığı kuruyor:
"Fiyat hesaplama bir iş kuralıdır. İş kuralları presentation (UI) veya data katmanında olamaz. Sadece ve sadece cart/src/domain/ içinde olabilir."200 tane dosyayı taramak yerine, doğrudan ilgili 2 dosyaya nokta atışı gidiyor ve bug'ı saniyeler içinde bulup çözüyor. Bu sayede çoğu zaman AI modellerin ücretsiz paketleri bile yeterli oluyor sistemi taramak ve bağlam kurmak için. Sistem o kadar izole ki, hatanın nerede olabileceği veya nerede olamayacağı gün gibi ortada.
Özetle;
Sistemi öyle tasarlamalısınız ki, mimari kurallar wiki sayfalarında "lütfen okuyun" kıvamında tozlanmasın. Kodu statik olarak analiz eden derleyici seviyesinde yaşasın.
Yapay zeka ne kadar gelişirse gelişsin, ona sınırları siz çizersiniz. Sınırları net çizilmiş, linter ile kelepçelenmiş bir sistemde AI dev bir nimettir; sınırları olmayan bir sistemde ise projenizin içine yerleştirilmiş saatli bir bombadır.
Peki sizin projelerinizde durum nasıl? Yapay zekanın kitlediği "Teknik Borç" ile nasıl başa çıkıyorsunuz? AI'ı bağlamda tutmak için benzer "anayasa" veya linter yöntemleri kullanıyor musunuz?
