Forumda "Tavşan Çukuru" deyimini çok başarılı olarak gerçekleştiren bir üstattan yola çıkarak böyle bir başlık vermek istedim konuma. Bir süredir forumda bilgilendirici başlıklar oluşturup, tecrübelerimi ve bilgilerimi paylaşıyorum. Bu yazılar, sizlerden geri dönüşlerle daha çok heyecanlandırıyor beni. Belirli bir süre içinde şu kadar paylaşım yapmalıyım diye değil istedikçe paylaşım yapmak istiyorum. Bugünde "Onun yeri orası mı ?" diyorum. O zaman "Onun yeri orası mı ?" diye bir soralım.
Günümüzde her gün piyasaya milyonlarca ürün çıkıyor. Sadece real dünyada değil, online dünyada bile bu durum geçerli. Milyonlarca ürün arasında başarılı olanlar oluyor, olmayanlar oluyor. Başarılı ürünlerin büyük bir kısmı büyük araştırmalar ile ortaya çıksada, bazılarının da şansı yaver gidiyor. Bazen çok komik ürünler piyasada gerçekten tutuluyor. Bunu nasıl başardıklarını hiç kurcalamadan, araştırmalar sonucunda ortaya çıkan başarılı ürünlerin genel başarı noktasına değineceğiz.
UX(User Experience) yani "kullanıcı deneyimi" konusunda bir başlık oluşturmam gerektiğini düşünüyorum. Bu deyimi duyanlar olmuştur diye düşünüyorum. Genellikle yazılım dünyasında UI-UX ikilisi olarak anılır. UX konusunu bilmeyenler için bir özet geçip, genel olarak anlatıma geçmek istiyorum. UX yani kullanıcı deneyimi: bir ürünün, kullanıcılar için en kullanılabilir halidir. Benim deyimimle en azından böyledir. UX sadece interaktif dünyada değil, real dünyada da geçerli bir kavramdır. Günlük hayatımızda karşılaştığımız birçok üründe bir UX yaklaşımı mevcuttur. Bilinçli olarak yapılanlar olduğu gibi bilinçsiz olarak yapılıp, başarılı olan örneklerde mevcut. Gün içerisinde karşılaştığımız başarılı UX örneklerini genellikle gözümüz görmez. Ama bir objeyi kullanmakta sorun yaşadığımızda "Seni yapan mühendisin ..." diye bir başlangıç yapıyorsak, işte o UX Fail'dir.
Dediğim gibi başarılı örnekleri ise genellikle görmeyiz. Çünkü orada yapmamız gereken işlemi başarıyla tamamladığımız ve sorun yaşamadığımız için fark etmeyiz. Bu UX tasarımcılarının istediği şeylerden bir tanesidir aslında. Çıkarılan ürünün sorunsuz kullanılması ve anlaşılması. Bir araştırma dizisi üzerine ortaya çıkan ürünlerde bu sebepten ötürü problem yaşanmaz. Günlük hayatımızda bununla ilgili düşündüğünüzde birçok başarılı ve başarısız objeye rastlayabilirsiniz. Bazı objeler ise kasıtlı olarak hatalı yapılır. Acaba hatalı mıdır ?
Yıllardır birçok yapıya örnek olan Apple, ürünlerinden bir tanesi olan Magic Mouse 2'de şarj soketi yüzünden dolayı hala daha çok fazla eleştirilmekte. Şarj soketinin, mouse'un altında olmasından dolayı birçok insan şikayetçi. UI-UX yönünden çok başarılı olan Apple sizce bunu gözden mi kaçırdı ? Hayır. Apple'ın bu yaklaşımının altında "şarjın bittiğinde bir kahve iç, mola ver" yaklaşımı mevcut. Magic Mouse 2, güçlü şarj yapısı sayesinde ortalama 4-5 dakikalık şarj ile 1 günü rahatlıkla çıkarabiliyor. Apple mühendisleri bu durumu pozitif olarak kullanarak, sürekli bilgisayar başında olan kişileri düşünerek mola vermesini istemiştir. Bu yaklaşım eleştirilse de arkaplandaki mantığı düşündüğümüzde eleştirilerin pozitif olmaması düşünülemez.
Sonuç olarak objenizi kullanacak kişilerin kafası karışıyorsa, obje içerisinde kayboluyorsa veya anlamıyorsa üzgünüm UX Fail oldunuz. Aynı şekilde aslında çok kısa bir şekilde yapılacak bir işlemi, çok uzun süreçler haline getirirseniz yine UX Fail olursunuz. Bizim Türk insanı UX konusunda gerçekten başarılılar. Dillere pelesenk olmuş "aslında şunu şöyle yapsan" diye başlayan cümlemiz bile UX konusundaki başarımızı öne seriyor. Tamam bazen bu çekememezlikten kaynaklansa da, genellikle ürünü geliştirme amaçlıdır.
Yıllar önce online dünyada kariyer anlamında çok fazla pozisyon yoktu. Önceden "Webmaster" deyimi bütün her şeyi kapsayabiliyordu. Artık öyle değil. Önceden tek isim altında yazılan geliştirici, şimdi birçok dal olarak ayrıldı. Özellikle büyük şirketlerde bu ayrım çok fazla göze çarpıyor. Mesela:
- UI Designer
- UX Designer
- Front-End Developer
- Back-End Developer
- Full-Stack Developer
- Data Scientist
- DevOps Manager
- IOS Developer
- Android Developer
Onun yeri orası mı ?
Online dünyada bazı şeyler artık standartlaşmıştır. Mesela sağlık üzerinde bir sistem hazırlıyorsanız, burada kullanılması gereken renk kırmızıdır. Bu renk insanlarda sağlığı anımsatır. Tabi ki başka renkler kullanabilirsiniz ve başarılı olabilirsiniz ama standartlaşmış olan renk budur. Bu renklerin ortaya çıkması da, araştırmalar sonucunda olur. Sadece renkler değil, standartlaşmış olan her şey araştırmalar sonucunda ortaya çıkar. Netflix'in A/B testi bulunur. A/B testi ile kendi ekranları üzerinde aynı filmi/diziyi kullanıcılara farklı kapak fotoğrafları ile gösterir. Yanlış bilmiyorsam 24 farklı kapak fotoğrafı önceden belirlenir. Kullanıcılara farklı farklı kapak fotoğrafları sunulur. En çok tıklama alan kapak fotoğrafı, artık o verinin kapak fotoğrafı olur. Bu A/B testine en güzel örneklerden bir tanesidir.
İnsanlar gün içerisinde onlarca websitesini dolaşıyorlar. Her gün farklı sitelere arama motorları sayesinde erişebiliyorlar. Bu sitelerdeki birçok şey standart olduğundan dolayı aynıdır. İnsanların siteleri inceleme sırası sol en üstten sağ en alta doğru ilerleyen bir düzlemdedir. Bu araştırmalar sonucunda ortaya çıkan verilerden kaynaklanır ben uydurmadım
Bu sebepten dolayı sitenin en sol üstüne logo gelir. Eğer bir bot değilseniz, sizde siteleri/projeleri böyle incelersiniz.
Mobil cihazların gelişmesi ile beraber mobil trafik sayıları, bilgisayar kullanıcılarını solladı. Önceden küçücük ekranlar ile üretilen mobil cihazlar, artık devasa boyutlarda. Bu da UX açısından problem oluşturuyor. Büyük ekranlı cihazlar, tek el kullanımında birçok UX özelliği versede, bazı problemler gerçekten aşılamıyor. Bu sebepten ötürü oluşturulmuş olan standartlara uyulması gerekiyor.
Dediğim gibi mobil cihazlarda tek el kullanımında özellikle bazı alanlara ulaşmak gerçekten zor. Bu sebepten ötürü neredeyse tüm projelerde menü butonu sağ üst köşeye konumlandırılır. Bunun sebebi ise kullanımlarda rahat ulaşım sağlayabilmek. Şöyle düşünün: logoyu sola değilde sağa alıp, menü butonunu da sola aldığımızda o butona ulaşmak çok zor olacaktır. Çok ihtiyacı olan insanlar bir şekilde o butona tıklar ancak ihtiyacı olmayan insanları elde tutmak çok zor olacaktır. Son güncellemeler ile Apple iPhone cihazlarında bulunan tarayıcıda da buna yönelik değişiklikler sağladı. Önceden arama/adres çubuğu yukarıdayken, Apple bu buton grubunu kullanıcının en rahat ulaşabileceği kısıma, en alta aldı. Bu da daha kolay bir kullanım sağladı kullanıcılara.
Evet. UX konusunu genel olarak, herkesin anlayabileceği şekilde size anlatmak istedim. UX konusunda daha öncesinde araştırmalar yapılmış, standartlaşmış şeyleri insanlar herkes kullanıyor. Ancak iş yeni ve daha önce standartların yakalanmadığı ürünleri ortaya koymaya geldiğinde, çeşitli analizler ve testler ortaya çıkıyor. Bunları kullanıcılarla/testerlarla deneyimlemeniz gerekir. Netflix A/B testi bunlara bir örnektir. Oradaki amaç ortaya çıkan ürünü en fazla kullanıcıya ulaştırmayı sağlamak. Bunun içinde ilgisini çekebilecek en doğru görseli, kapak fotoğrafı olarak kullanmaktan geçiyor.
Konuyu burada noktalamak istiyorum. Umarım sizin içinde hem keyifli hem de bilgilendirici bir yazı olmuştur. Onun yeri orası mı ? sorusunun cevabı: evet orası.
