Blockchain, block ve chain kelimelerinden oluşan bir isimdir. Block, blok ve chain ise zincir anlamına gelir. Elbette, blockchain ismini oluştururken bu kelimeler farklı anlamlarda kullanılmıştır. Blok, dijital bilgi/veri (enformasyon), chain ise halka açık bir veritabanı anlamına gelir.
Blockchain, verilerin dijital olarak işlendiği blok denen parçaların birbirlerine katılmasıyla oluşan bir herkese açık veritabanıdır(chain). Bu verilerin çeşitleri üç grupta incelenir:
- Bloklar, tarih, zaman ve fiyat gibi birtakım bilgileri işler ve saklayabilir. Örneğin, bir alışveriş sitesinden yaptığınız alışveriş için saklanan veriler gibi, bloklar tarih, zaman ve yaptığınız alışveriş için harcadığınız tutar gibi verileri saklayabilir. Alışveriş siteleri günümüzde blockchain teknolojisini kullanmamaktadır. Ancak, ilerleyen zamanlarda bunu göreceğimizi düşünüyorum.
- Bloklar, transferlere (transaction) kimlerin katıldığını işler ve bunları saklar. Örneğin, bir araba satışı yapıldığını düşünelim ve bu işlem blockchain üzerinde yapıldığını farz edelim. Bu işlem gerçekleştiğinde, transferlere kimlerin katıldığını bloklarda görebilirsiniz. Tabii ki burada ayırmamız gereken bir nokta var. Burada hukuki olarak kullanılan isimler yerine sahip olacağınız dijital imza sizi temsil eder. Bu tür bilgileri, imzaları birbirinden ayıran olguya hash denir. Hash her bir bloğu birbirinden ayırır ve böylece bloklar üzerindeki bilgilerin veya verilerin ayırt edilmesinde rol oynar. Hashler özel algoritmalar sonucu oluşan şifrelenmiş kodlardır. Hashler, birbirleri gibi gözükse de birbirlerinden farklı verilere tekabul ederler.
- Blokların işledikleri veriler birbirlerinden farklıdır. Bu nedenle bloklar birbirlerine karışmaz ve verilerle oynanması mümkün değildir. Bu, daha önce de bahsettiğim gibi bloklara atanan hashleri ile sağlanır. Çevrimiçi alışveriş yaptığınız bir sitedesiniz. Bir ürünü çok beğendiniz ve satın aldınız. Aldığınız ürüne atanan bir sipariş kodu olduğunu görmüşsünüzdür. Daha sonra tekrar aynı üründen alsanız bile ikinci kez aldığınızda size farklı bir sipariş notu atanacaktır. Sipariş verdiğiniz ürünler aynı olsa bile sipariş kodları farklı olduğu için, iki ürüne ait zaman, tarih gibi bilgileri ayırt etmek daha da kolaylaşır. Bunun gibi, hashler de sipariş kodlarına benzer. Her hash kendine hastır ve asla iki tane aynı hash olamaz.
Blockchain Nasıl Çalışır?
Bloklara eklenen her yeni bir veri, blockchain ağına katılır. Blockchain, yukarıda tanımladığımız gibi, çeşitli bilgilerin birbirleri ardına takılan ve bunların ağa katılarak oluşmasıyla adeta zincir gibi birbirlerine bağlı enformasyonlar (veriler) bütünüdür. Bir bloğun, zincire katılması için çeşitli şeyler gerekir.
- Veri akışı olmalı. Nasıl ki alışveriş sitelerinde olduğu gibi çeşitli verileri girip işlemleri tamamlıyorsak, blockchain teknolojisinde de veri akışı olmalı. Böylece sürekli yeni bloklar oluşacak ve ağ genişleyecektir.
- -Transferler onaylanmalı. Alışveriş sitesi örneğine geri dönersek, yaptığınız işlem site içerisinde nasıl onaylanıyor ve siparişiniz bu onay doğrultusunda bir kargolanıyorsa, blockchain sisteminde de transferler onaylanıyor olmalı. Yazının ilerleyen bölümlerinde, transferlerin nasıl ve kimler tarafından onaylandığını daha detaylı yazacağım.
- Transferler bloklara işlenmeli. Transferler uygun görülüp onaylandıktan sonra, yeşil ışık yanmış olur. Transferinizin bir döviz olarak cinsi, sizin imzanız ve alışveriş sitelerinin dijital imzaları bloklara işlenir. Birçok farklı transfer bir blokta işlenir ve blockchain sistemini oluşturan çarklar dönmeye başlar.
- Bloklara hash verilmiş olmalı. Hash, bloklara verilen her bloğun kendine özgü, belirleyici kodlara denir. Blok, zincire katılmış en son bloğa hash verilmesiyle görünür olmaya başlar. Öyle ki, blockchain işlemlerini kontrol edebileceğiniz sitelere girdiğiniz zaman, zincirlere katılan her yeni blokları görebilir ve işlemlerin boyutunu inceleyebilirsiniz. Bu incelemede, blokların boyutunu, işlenme tarihini ve kim tarafından işlendiğini görebilirsiniz.
Blockchain anonim mi çalışır?
Blockchain içerikleri görünülür olmakla kalmayıp, kullanıcılar bilgisayarları ile ağa katılabilirler de. Bunu yaparken, ağa bağlayacakları bilgisayarlar blockchain ağının kopyasına erişim sağlar ve otomatik güncelleneceği için, her yeni eklenen blokları da inceleme fırsatı edinirler. Bunu, bir haber sitesine bağlanıp, her güncellemeyle ekranınıza gelen haberlere erişebiliyor oluşunuza benzetebiliriz.
Blockchain ağındaki her bilgisayar, kendine özgü kopyası vardır. Her kopya kendine has olsa bile kopyaların özgün olmasından dolayı sistemde işlenen dataların manipüle edilmesi bu nedenle mümkün değildir. Nasıl ki, bir kitap satın aldığınızda, yazarın ilk olarak yazdığı orijinali elinizde olmasa da kitapların içerikleri aynıdır. Lâkin, elinizdeki kitapta yapacağınız değişiklikler, orijinal kitaba işlenmeyecektir. Blockchain ağında da bilgisayarında ağ görüntülemek için tıpkı basılı bir kitap kullanılıyormuşcasına bir sisteme ortak olursunuz ve bu nedenle sisteme müdahale etmeniz mümkün değildir. Sisteme bağlı binlerce ve hatta milyonlarca bilgisayar ve her bir bilgisayarın kendine özgü bir kopyası olduğunu düşünürsek, bu sistemi hacklemek için ağa bağlı bütün bilgisayarların ele geçirilmiş olması gerekir. Bununla kastedilen de bu teknolojinin sunduğu en önemli özellik olan, kullanıcılara dağıtılmış ve kaydı bu milyonlarca bilgisayar tarafından tutulan bir veritabanından bahsedilir. Nitekim günümüz teknolojisinde, bilgileri depolayan serverlar tek bir alanda toplanır, bu bir bina olabilir ya da başka bir depolama yeri olabilir. Bu alan ele geçirildiği takdirde, depolanan bütün veriler de ele geçirilmiş olur. Böylece ele geçirilen verileri değiştirmek, kötüye kullanmak oldukça basittir. Blockchain de ise veriler, ağa katılan her kullanıcıya dağıtıldığı için bu teknolojiyi kötüye kullanmak imkansıza yakındır.
Sonuç olarak, bilgisayarların hayatımıza entegre olduğu bu çağda, blockchain teknolojisi bilgilerin işlenmesine ve saklanmasına olanak sağlayan ileri bir teknolojidir. Her katılımcı işlenen verileri takip edebildiği ve düzenleme imkanına sahip olmadığı için veriler saklanır ve güvenli bir şekilde görülebilir. Bu teknoloji üzerine kurulabilecek, noter işlemleri, oy verme işlemleri veya aklınıza gelebilecek herhangi bir veritabanı işi güvenli bir şekilde saklanır. En önemli nokta ise, dünyadaki bütün bilgisayarlara erişmek imkansıza yakın olduğu için bu veriler ile oynamak, onları değiştirmek de imkansıza yakındır. Örnek vermek gerekirse, araçlara yüklenecek bir sistem ile kilometleri takip edilebilir. Blockchain üzerine kurulu bu takip sistemi, kilometrelerle oynanmasını imkansız kılar. Böylece tüketiciler daha güvenli ve sağlıklı işlemler yaparak dolandırılmaktan kurtulabilir.
