Bölüm #1: Sunucu Kurulum ve Yönetimine Giriş

Herkese merhaba!
Kendi sunucusunu kurmak isteyip de teknik bilgiye sahip olmayanlar için sunucu kurulum ve yönetim serisi başlatıyoruz.
Bu bölümde kurulum yok, sadece temel taşları yerine koyuyoruz.


Yine de dilerseniz Hosting123 üzerinden VPS/VDS planlarından birini alıp bir sonraki bölümü bekleyebilirsiniz;
hosting123.net/tr/vps-hosting/
hosting123.net/tr/vds-hosting/

Genel olarak bu seride ne öğreneceğiz?

Bu eğitim serisi sonunda şunları yapabiliyor olacaksın:

• VPS alıp Linux kurulu sunucuya bağlanmak (SSH)
• Sunucuyu güvenli hale getirmek (kullanıcı, firewall, SSH key, Fail2Ban)
• Web sunucusu kurmak (Nginx/Apache/OpenLiteSpeed)
• Domain/DNS bağlayıp SSL kurmak
• Yedek almak, log okumak, performans izlemek

Sunucu nedir?

Sunucu = sürekli açık, internete bağlı bir bilgisayar

Evdeki bilgisayardan farkı:

• 7/24 çalışması beklenir
• Uzak erişimle yönetilir (genelde SSH)
• “servis” çalıştırır: web sitesi, veritabanı, e-posta, oyun sunucusu vb.

Sunucularda en sık göreceğin kavramlar;

• CPU (işlemci): İş yükü/hesaplama
• RAM: Hızlı bellek (yetersizse site yavaşlar/çöker)
• Disk (SSD/NVMe): Dosyalar + veritabanı (NVMe genelde daha hızlı)
• Bandwidth/Traffic: Aylık veri transferi
• Uptime: erişilebilirlik yüzdesi

Hosting türleri: Shared / VPS / Dedicated / Cloud

Shared Hosting (Paylaşımlı)

• Tek fiziksel sunucu üzerinde yüzlerce site
• Kaynaklar ortak
• Yönetim paneli genelde hazır (cPanel vs.)
• Artı: ucuz, kolay
• Eksi: komşu siteler etkileyebilir, özgürlük az

VPS / VDS (Sanal Sunucu)

• Tek fiziksel sunucu “dilimlenir”, sana özel sanal makine verilir
• Kendi işletim sistemin var (root erişimi)
• Artı: özgürlük, ölçeklenebilirlik
• Eksi: yönetim sorumluluğu sende

Not: Piyasada VPS/VDS farkı bazen pazarlama amaçlı karışır. Teknik olarak fark “kaynakların ne kadar izole/garantili” olduğuyla ilgilidir.

Dedicated (Fiziksel Sunucu)

• Sunucu tamamen senin
• Artı: en yüksek kontrol/performans
• Eksi: pahalı, yönetim daha zor

Cloud

• Kaynaklar birden fazla sunucu kümesi üstünden esnek gelir
• Daha kolay büyütme/küçültme
• Genelde iyi yedeklilik seçenekleri

Linux nedir ve neden sunucularda bu kadar yaygın?

Linux = sunucular için “işletim sistemi ailesi”

• Ücretsiz, kararlı, özelleştirilebilir
• Sunucularda çoğunlukla GUI (grafik arayüz) olmaz
• Yönetim komut satırı (terminal) ile yapılır

Dağıtım (Distro) nedir?
Linux’un farklı paketlenmiş sürümleri:

• Ubuntu / Debian: yaygın, dökümantasyon güçlü
• AlmaLinux / Rocky: cPanel ekosisteminde popüler
• CentOS: eskiden popülerdi; artık rolü değişti (stream vs)

Bu seride pratikte en rahat ilerlenen seçenek: Ubuntu LTS (çok dökümantasyon, kolay paket yönetimi).


CLI ve Terminal mantığı (korkulacak bir şey değil)

Terminal = sunucuyla konuştuğun yer.
Temel mantık:

• Her şey dosya ve klasör olarak düşünülür
• Komutlar genelde “bir işi yapar, çıktı verir”

Günlük hayatta çok göreceğin örnek komut tipleri:

• cd klasöre gir
• ls listele
• cat dosya oku
• nano / vim dosya düzenle
• systemctl servis başlat/durdur
• apt paket kur (Ubuntu/Debian)

Bölüm 1’de bunları uygulamalı göstereceğiz.


SSH nedir? Sunucuya nasıl bağlanılır?

SSH (Secure Shell)

• Sunucuya uzaktan, şifreli bağlantı sağlar.
• Genelde port 22 kullanır (değiştirilebilir)

İki yöntem:

1. Kullanıcı adı + şifre (başlangıçta sık)
2. SSH key (güvenli yöntem — ileride kuracağız)

Senin forum serinde bu başlığı şu şekilde anlat:

• “Sunucuya girmenin kapısı SSH”
• “Kapıyı sağlamlaştırmak = güvenlik”

IP nedir? Domain nedir?

IP adresi
Sunucunun internetteki adresi. Örn: 203.0.113.10

Domain (alan adı)

İnsanların ezberlediği isim. Örn: ornek.com
İlişki:

• Domain → DNS üzerinden → IP’ye yönlenir
• Site açılınca tarayıcı aslında IP’ye gider

DNS nasıl çalışır? (En kritik temel)
DNS’i şöyle düşün:

“Rehber (telefon rehberi)”

Sık kullanılan kayıtlar:

A Kaydı

• ornek.com → 203.0.113.10

CNAME

• www.ornek.com → ornek.com (başka bir isme yönler)

MX

• Mail sunucularını belirtir (mail.ornek.com gibi)

NS

• Domainin hangi DNS sağlayıcıda yönetildiğini belirtir

Forum için mini örnek:

• VPS IP: 203.0.113.10
• Domain: portfoy.com
• A kaydı: @ → 203.0.113.10
• CNAME: www → @

HTTP/HTTPS ve SSL nedir?

HTTP

Tarayıcı ile sunucu arasındaki iletişim protokolü (şifre yok).

HTTPS

Aynı iletişim ama şifreli (TLS/SSL ile).
SSL sertifikası şunları sağlar:

• Trafiği şifreler
• Kimlik doğrulaması sağlar
• SEO + güven algısı için kritik

Seride SSL’yi Let’s Encrypt ile kuracağız.

Web sunucusu nedir? (Apache vs Nginx vs OLS)

Tarayıcıdan gelen istekleri karşılar, dosyaları/uygulamayı sunar.

• Apache: esnek, yaygın, .htaccess kültürü
• Nginx: yüksek performans, reverse proxy için çok iyi
• OpenLiteSpeed: WordPress performansında popüler (LSCache)

Bu seride iyi bir akış:

• Başlangıç: Nginx (LEMP) veya OpenLiteSpeed
• Sonra kıyas: Apache/Nginx farkları

“Yönetim” dediğimiz şey tam olarak ne?

Sunucu yönetimi pratikte 5 alana ayrılır:

1. Güvenlik: kullanıcı/ssh/firewall/patch
2. Servisler: web server, database, php, redis
3. İzleme: CPU/RAM/disk/log
4. Yedekleme & Kurtarma: backup/snapshot/restore
5. Ölçekleme: kaynak artırma, cache, CDN, yük dengeleme

Bu madde listesi, serinin “yol haritası” gibi çalışır.

Mini Kontrol Listesi

Bu bölümü bitiren kişi şunları anlayabiliyorsa tamamdır:

• Sunucu/VPS/Shared farkını anlatabiliyor mu?
• Domain’in DNS ile IP’ye bağlandığını biliyor mu?
• SSH’nin sunucuya giriş yolu olduğunu biliyor mu?
• Web server + DB + PHP üçlüsünün siteyi çalıştırdığını biliyor mu?
• HTTPS’nin SSL ile şifreli iletişim olduğunu biliyor mu?

“Sık sorulan 6 soru”

1. VPS aldım, site hemen açılır mı? (DNS yönlenmesi gerekir)
2. IP ile site açılıyor ama domain ile açılmıyor (DNS A kaydı)
3. SSH ile bağlanamıyorum (firewall/port/şifre)
4. Nginx mi Apache mi? (kısa kıyas)
5. SSL şart mı? (evet, pratikte şart)
6. Cloud ile VPS farkı ne? (esneklik/altyapı)

Güzel bir bilgi serisi tebrik ederim 🙏

Mesajınız için teşekkür ederiz. Bu bölümde genel olarak temel kavramlardan bahsettik.
Bir sonraki bölümde sunucu kurulumu, hosting panelleri ve site kurulumu gibi konulara değineceğiz.