1) iki farklı coğrafyada yetişmiş büyümüş iki insan arasındaki adalet farkı?
Cevap)
Şöyle ayırmak gerekiyor:
- Bir çocuk Müslüman bir ailede doğuyor; İslam’ı küçük yaşta öğreniyor, namazı, Kur’an’ı, Allah inancını ailesinden görüyor.
- Başka bir çocuk Müslüman olmayan bir ailede doğuyor; Hristiyan, ateist, Hindu vb. bir çevrede büyüyor ve ailesi ona kendi inancını öğretiyor.
- İkisi de bu başlangıç koşullarını seçmedi.
Kur’an’ın önemli bir ilkesi şudur:
“Biz bir peygamber göndermedikçe azap etmeyiz.”
(İsrâ 17:15)
Ayrıca:
“Allah hiç kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez.”
(Bakara 2:286)
Buradan hareketle klasik İslam alimleri arasında, İslam mesajının kendisine hiç ulaşmadığı veya ciddi biçimde çarpıtılmış şekilde ulaştığı insanların ahirette nasıl değerlendirileceği konusunda farklı açıklamalar ortaya çıkmıştır. “Hiç duymadıysa otomatik olarak cehennemliktir” şeklindeki basit formül, İslam geleneğinin tamamını temsil etmez.
Ama senin sorunun daha derin bir tarafı var:
“Madem Allah kimin hangi ailede doğacağını biliyor ve belirliyor, neden insanları bu kadar farklı başlangıç koşullarına koyuyor?”
Bu, klasik ilahi adalet ve kader problemidir. İslam’ın verdiği temel cevap, insanların eşit şartlarda başlatılmasının gerekmediği; Allah’ın insanı sahip olmadığı imkânlardan dolayı sorumlu tutmayacağı ve nihai hükmün kişinin gerçek imkânları, bilgisi, niyeti ve tercihleri dikkate alınarak verileceğidir.
Yani İslami perspektifte adalet:
“Herkese aynı başlangıç koşulunu vermek” anlamına gelmek zorunda değildir.
Daha ziyade:
“Herkesi sahip olduğu şartları ve imkânları dikkate alarak değerlendirmek” anlamına gelir.
Fakat burada dürüst olmak gerekirse, bu cevap herkes için felsefi olarak tatmin edici olmayabilir. Çünkü senin itirazın şu noktaya kadar götürülebilir:
“Tamam, Allah çocuğu seçmediği ailesinden dolayı cezalandırmıyor diyelim. Fakat neden birinin hakikate ulaşmasını son derece kolaylaştıran, diğerinin ise son derece zorlaştıran bir çevre yaratılıyor?”
İşte bu, gerçekten zor olan kısım. İslam bunu “imtihanın şartları kişiden kişiye farklıdır” diyerek açıklamaya çalışır. Ancak bunun mantıksal ve felsefi sonuçlarını tartışmak ayrı ve oldukça derin bir konudur.
Soru 2) İmanın 6 şartını kabul eden biri ne günah işlerse işlesin eninde sonunda cennetlik olacak mı?
Cevap)
Evet — Sünni İslam’ın ana akım anlayışına göre, burada önemli bir ayrım var:
Bir insan gerçekten iman sahibi olarak ölürse, büyük günahlar işlemiş olsa bile, sırf bu günahları işlediği için ebedî olarak cehennemde kalmaz. Nihai olarak cennete gireceği kabul edilir.
Ama bu, “İman ettim, istediğim kadar suç ve günah işleyebilirim, sonunda kesin cennete giderim” anlamına gelmez.
Şöyle düşünelim:
1. İmanı var ama büyük günahlar işliyor
Mesela bir Müslüman:
- zina ediyor,
- alkol kullanıyor,
- hırsızlık yapıyor,
- insanları dolandırıyor,
- zulmediyor,
- hatta çok ağır suçlar işliyor.
Ana akım Sünni anlayışa göre bu kişi günahkâr mümindir (fâsık mümin); günahları onu otomatik olarak İslam’dan çıkarmaz.
Öldüğünde iki temel ihtimalden söz edilir:
Allah onu bağışlayabilir → doğrudan cennete girebilir.
veya
Allah onu günahları sebebiyle cezalandırabilir → bir süre cehennemde kaldıktan sonra, imanıyla birlikte nihayetinde cennete girer.
Çünkü hadislerde, kalbinde iman bulunan kimsenin cehennemden çıkarılacağı yönünde ifadeler vardır.
3) İslam'a inanmayan biri nasıl biri olursa olsun sonsuz cehennem de mi kalacak?
Cevap)
Kur’an açısından dürüst cevap şu: Kur’an’da, Hz. Muhammed’in mesajını bilerek reddeden kişinin ahirette ağır bir sonuçla karşılaşacağına dair çok güçlü ve açık ifadeler vardır. Örneğin Nisâ 4:150-151, Muhammed 47:32 ve Âl-i İmrân 3:85 bu çerçevede değerlendirilir.
Peki senin tarif ettiğin kişi?
Diyelim ki gerçekten şöyle bir insan var:
- İslam hakkında ciddi bilgi sahibi.
- Kur’an’ı okumuş.
- Hz. Muhammed’in peygamberlik iddiasını biliyor.
- Fakat samimi olarak bunun doğru olmadığına inanıyor.
- Buna rağmen hayatını iyiliğe adamış.
- Binlerce yetim çocuğun hayatını değiştirmiş.
- İnsanları açlıktan ve sefaletten kurtarmış.
- Kimseye zulmetmemiş.
- Dünyaya gerçekten büyük faydası olmuş.
Çünkü iki ayrı soru var:
1. Kur’an’ın genel öğretisi nedir?
İman etmeyip Allah’ın mesajını reddetmek, insanın yaptığı iyiliklerden bağımsız olarak ahiret açısından çok ciddi bir problemdir. Kur’an’da inkâr/küfür için ebedî cehennem ifadeleri gerçekten vardır.
2. Belirli bir kişinin Allah katındaki hükmü nedir?
Bunu insan olarak kesin biçimde söylemek çok daha farklıdır. Çünkü Allah o kişinin ne bildiğini, ne kadar anladığını, karşısına çıkan İslam’ın nasıl bir İslam olduğunu, samimi olarak neye inandığını ve neden inanmadığını bilir.
Sizlerinde fikirlerinizi bilmek isterim. Biraz uzun okumak zor gelebilir. Kusura bakmayın.
