Küreselleşen dünyada sanayileşme ve kentleşmenin etkisiyle kaynaklar bilinçsizce kullanılmakta ve bu tüketime bağlı atıklar üretilmektedir. Atıklarda artış; Toplumu, aileleri ve bireyleri etkiler. Geri dönüşüm, günümüz dünyasında önemli bir yer kaplayan daha önce toplanan malzemelerin yeniden işlenerek üretilmesi ve kullanılması anlamına gelmektedir. Bu makalenin amacı, okuyucuyu geri dönüşüm konusunda bilgilendirmek ve bilinçlendirmektir.
Anahtar Kelimeler: Geri Dönüşümün Önemi, Geri Dönüşüm Yöntemleri, Geri Dönüştürülemeyen Malzemeler
GİRİŞ
Hızlı kentleşme ve nüfus artışı, teknolojik gelişme ve sanayileşme, insan faaliyetlerinin ülkemiz ve dünya üzerindeki çevresel baskısını hızla artırmıştır. Bu süreçte üretim ve satış faaliyetlerinin genişlemesi kaçınılmaz olarak doğal kaynakların daha fazla kullanılmasını gerektirmektedir ve sürekli artan atık tüketim eğilimi, içerdiği miktar ve zararlı içerik nedeniyle çevre ve insan sağlığı için tehdit oluşturmaktadır. Atıkların geri dönüşümü ancak geri dönüşümle sağlanabilir. Geri dönüşüm, geri dönüştürülebilen bu atıkların fiziksel veya kimyasal işlemlere tabi tutularak ikinci bir hammaddeye dönüştürülmesidir. Geri dönüşümün amacı, kaynakların aşırı kullanımını önlemek, atıkların kaynaklarında ayrıştırılmasını sağlamak ve atık miktarını azaltmaktır. Uzun vadede geri dönüşüm çok verimli bir ekonomik yatırımdır. Hammadde ve doğal kaynakların tükenmesi nedeniyle insanlık gelecekte birçok ekonomik sorunla karşı karşıya kalacaktır. Bu noktada geri dönüşüm ekonomik toparlanma için en iyi fırsattır. Öte yandan, geri dönüştürülen birçok atık çevre kirliliğinin önlenmesine büyük katkı sağlayacaktır.
- Geri Dönüşümün Önemi
- Doğal Kaynaklar
Artan dünya nüfusu ve tüketim alışkanlıklarının değişmesiyle doğal kaynaklarımız her geçen gün azalmaya başlıyor. Doğal kaynakları kullanabilmek için malzeme tüketimini azaltmamız ve kullanılabilir atıkları geri dönüştürmemiz gerekiyor. Üretim sürecinde orman, su, yağ gibi doğal kaynakların kullanılması sonucunda cam, metal, plastik ve kağıt/karton ambalajlar elde edilmektedir. Piyasaya sürülen ambalajlar neticesinde geri dönüştürülmüş malzemeler çeşitli ürünlerin üretiminde ikincil hammadde haline gelmekte, atık haline geldikten sonra türlerine göre ayrıştırılmış ve geri dönüşüm sektörüne sevk edilmektedir. İddia için; 1 ton kağıt geri dönüştürüldüğünde 17 ağaç kesilir. Plastik ambalaj atıklarının geri dönüşümü ile yağ tasarrufu sağlanabilir. Dönüştürülen bir ton cam başına 100 litre yağ tasarrufu yapılır. (ELDAY s.r.o 2015).
Geri dönüşümde malzeme üretim sürecindeki endüstriyel proses sayısı azaltılarak enerji tasarrufu sağlanmaktadır. Instance için; metal içecek canları, metal kapların üretiminde kullanılan mineral cevherini arıtmaya gerek kalmadan üretilebilir, çünkü yeni ürünlere dönüştürülebilirler. Bu sayede bir alüminyumun geri dönüşümünden hammaddeden ürün elde etmeye kıyasla %95 oranında enerji tasarrufu sağlanmış olur. Ayrıca, katılaşma kâğıt atıklarının yeniden işlenişi için gereken enerji, ortay işlemleri için gerekenin%50dir. Ayrıca %45 su tasarrufu sağlanmaktadır. Aynı şekilde, geri dönüştürülebilir cam ve plastikten önemli ölçüde enerji tasarrufu elde edilir.
Geri dönüşümün ekonomiye en büyük katkısı öncelikle israfı önlemektir. Potansiyel olarak yararlı atıkların israfını önler ve halka sunar. Aynı zamanda uzun vadede verimli bir ekonomik yatırım olduğunu söyleyebiliriz. Hammaddelerin azalması ve doğal kaynakların hızlı tüketimi ekonomik sorunlar yaratmaktadır. Getirisi bu noktada ekonomi üzerinde olumlu etkiler sağlamaktadır. Enerji ve doğal kaynak tüketiminin azalması ülke ekonomisi için büyük önem taşımaktadır. (Vikipedi)
- Geri Dönüşüm Yöntemleri
- Alüminyum
Atık alüminyum küçük parçalara dönüştürülür. Daha sonra bu parçalar fırınlarda eritilir ve dökme alüminyum elde edilir. Böylece atık alüminyum yaklaşık saf alüminyuma dönüştürülerek üretimde kullanılmaktadır. 1 ton metal atığın geri dönüşümü 1300 kg hammadde tasarrufu sağlar. Örneğin; Türkiye'de yıllık toplam 2 milyon tona ulaşmıştır. (Vikipedi)
Kağıt önce suda liflerine ayrışır ve daha sonra hamur haline getirir. İhtiyaç durumunda, lifli olmayan yabancı maddeler için bir temizleme işlemine tabi tutulur. Mürekkepleri ayırmak için sodyum hidroksit veya sodyum karbonat kullanılır. Daha sonra hazır kağıt lifleri geri dönüşüm kağıdı üretiminde kullanılır. 1 ton kağıt atığın geri dönüşümünün sonuçlarında 16 çam ağacı ve 85 metrelik orman yok olmayacaktı. Örneğin; Türkiye'de 80 milyon yıl, 40.000 hektar çam ormanlık alanı korunabilir. (Vikipedi)
Plastik atıklar türüne göre ayrıştırılıyor ve geri dönüştüriliyor. Geri dönüştürülebilir plastik atıklar makineler tarafından küçük parçalara ayrılır. İşletmeler bu parçaları orijinal ham ürünlerle belirli oranlarda doğrudan karıştırabilir ve üretim sürecinde kullanabilirler; Tekrar eritilerek ve katkı maddeleri eklenerek ikinci sınıf hammadde olarak da kullanılabilir. 1 ton plastik ambalaj atığının geri dönüşümü sonucunda 14000 kWh enerji tasarrufu elde edilir. Örneğin; Türkiye'de yılda tasarruf edilebilen enerji miktarı 4 milyon megavatsaat (MWh). (Vikipedi)
Solvent bazlı atıklar, kaynama noktalarındaki fark farkın kullanılmasıyla geri dönüştürülmektedir. Çözücüyü kirleticilerden uzaklaştırmak için çözücü içeren kirletici kaynama noktasına ısıtılarak buharlaştırılarak buharlaştırılarak sıvıya yeniden soğutulur. Bu şekilde, çözücü diğer kirleticilerden temizlenir. Üretim sırasında açığa çıkan bu atık çözücülerin geri dönüşümü sonsuz devam ediyor. Çünkü arıtılan ve temizlenen çözücüler eski özelliklerinden ayrılmadan saf hallerine dönerler. (Vikipedi)
- Geri Dönüştürülemeyen Malzemeler
- Kağıt Havlu ve Mendil
Kağıt havlular ve mendiller kağıttan yapılmıştır, bu nedenle geri dönüştürülebilir oldukları bilinmektedir. Bununla birlikte, geri dönüşüm tesislerine dahil edilmek üzere standart boyutun altında tutulan küçük öğelerdir. Ayrıca kağıt havlu ve mendiller günlük hayatta sıkça kullanılan malzemeler olduğu için yağ ve gıda artıkları dolu çöp kutusuna atılarak geri dönüştürülebilir malzemeleri kirletmektedir.
Plastik torbalar geri dönüştürülebilir olsa da, farklı bir sisteme ihtiyaç duyarlar. Plastik poşetler, geri dönüşüm tesislerindeki makinelere, yapılarından dolayı elastikiyetleri nedeniyle çalışmalarını engelleyerek zarar veriyor. Geri dönüşüm istasyonları poşetlere koyduğunuz geri dönüştürülebilir malzemeleri açmaz, bu nedenle plastik torbalara sardığınız geri dönüştürülebilir ürünleri geri dönüşüm kutusuna attığınızda sadece çöpe atarsınız.
Uzmanlar son araştırmalarında strafor köpüğü geri dönüştürmenin milyonlarca yıl süreceğini bildirdi. Araştırma sonuçlarına dayanarak, strafor kullanmak yerine alternatif malzemeler aramak, dünyanın eşsiz doğası için ideal çözümlerden biridir.
Tüm camlar aynı inşaat sürecinden geçmez ve birçok cam türüyle karşılaşırsınız. Pencere, gözlük ve ayna yapmak için kullanılan camlar, erime sıcaklıklarını değiştiren kimyasallarla muamele edilir. Bu tür camlar geri dönüşüm tesislerindeki makinelere zarar verebilir. Aynı zamanda kırık camlar işçilere zarar vereceği için geri dönüşüm tesisleri tarafından kabul edilmez.
Floresan lambalar, içlerindeki az miktarda cıva nedeniyle özel dikkat gerektirir. Floresan lambaları geri dönüşüm kutusuna koymadan önce cıvalarının tükendiğından emin olun. Aksi takdirde, cıva ekosistem ve geri dönüştürülebilir ürünler için tehlikeli hale gelir. Floresan lambaların güvenilirliğini sağlamak için herhangi bir çalışma olmadığı için çoğu geri dönüşüm tesisi floresan lambaları geri dönüşüm için kabul etmemektedir.
Oyuncaklar plastikle birlikte birçok çeşitli malzeme içerdiğinden, malzemeleri ayırmak ve geri dönüştürmek mümkün değildir. Oyuncaklar geri dönüştürülemese de nesiller boyu kullanılabildiği veya bağışlanabildiği oyuncaklar nedeniyle doğa ve yaşam için büyük bir tehlike oluşturmaz.
- Tek Kullanımlık Bardaklar
Tek kullanımlık bardaklar kağıttan yapılmış olsa da, ısıyı geçirmediği göz önünde bulundurularak kağıt balmumu ile kaplanır. Geri dönüşüm tesislerinde balmumu ve kağıdı birbirinden ayırmak mümkün olmadığından geri dönüştürülemeyen malzemeler arasındadır.
SON
Atıkların, özellikle de tehlikeli atıkların dünyamızı birçok açıdan kötü bir yaşam alanına soktuklarını görüyoruz. Toplum olarak her geçen gün kalabalıklaşarak geçen dünyamızda doğal kaynaklarımıza, enerji tasarrufuna ve ekonomimize önem vermemiz gerekiyor. Bunlara dikkat edebilmek için geri dönüşüme öncelik vermeliyiz. Çevremizde birçok alanda geri dönüşüm konteynerleri bulunmaktadır. Atıklarımızı onlara bertaraf ederek geri dönüşüme katkıda bulunabiliriz. Geri dönüştürülebilir alüminyum, beton, kağıt, plastik, cam ve solvent bazlı atıkları yöntemlerine uygun olarak ayırmak gerekir. Doğası gereği geri dönüştürülemeyen tuvalet kağıdı, plastik poşet, strafor köpük, çeşitli cam ürünler, floresan lambalar ve oyuncaklar ile tek kullanımlık bardaklar gibi ürünlerin geri dönüştürüldüğünde diğer malzemelere zarar verebileceğini ve makineleri bozabileceğinin bilincinde olmalıyız.
