Mucizeye merhaba
Dokuz Eylül Üniversitesi'nde, kalp ameliyatlarında oluşabilen beyin hasarını ortadan kaldıracak yöntem bulundu
ERKAN DOĞAN (HABER MERKEZİ)
Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Tıp Fakültesi Hastanesi'ndeki bir grup bilim adamı Türkiye'de ilk defa bir fareyi kalp akciğer pompasına bağlayarak (kardiyopulmoner by-pass) yaptıkları deneyde fareye verdikleri 'eritropoietin' isimli maddenin beyindeki nörolojik hasarı önlediğini kanıtladı. İzmir'deki ekibin tıpta çığır açan araştırmasını temel alan ABD'deki bir araştırma enstitüsü kalp akciğer pompası yardımıyla yapılan açık kalp ameliyatları sonrası birçok hastada gelişebilen nörolojik hasarları önlemek amacıyla ilaç geliştirme çalışmalarına başladı. İlaç Türkiye ve dünyadaki binlerce hastaya umut olacak.
ABD'nin dikkatini çekti
DEÜ Laboratuvar Hayvanları Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Osman Yılmaz başkanlığında deney fareleri üzerinde yapılan ve bilimsel olarak tüm dünyaya duyurulan nörolojik sistemle ilgili başarılı çalışmalar, ABD'deki bir araştırma enstitüsünün dikkatini çekti.
Enstitü yılda 60'a yakın bilimsel araştırmanın yapıldığı DEÜ Laboratuvar Hayvanları Ana Bilim Dalı Başkanlığı'na "'Kardiyopulmoner By-pass' yapılan farelerde nörolojik hasarı ölçmek amacıyla araştırma yapar mısınız?" önerisinde bulundu. Kurum teklifi kabul etti. Hastanenin Deney Hayvanları Etik Kurulu'ndan gerekli izin alındıktan sonra Prof. Dr. Osman Yılmaz, Kalp Damar Cerrahisi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nejat Sarıosmanoğlu, Anesteziyoloji ve Reanimasyon Ana Bilim Dalı Öğretim Üyeleri Doç.Dr.Necati Gökmen, Doç. Dr. Semih Küçükgüçlü ve Beyin Cerrahisi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Serhat Erbayraktar ve Perfizyonist (Kalp akciğer pompasını kullanan görevli) Nuran Dereli geçtiğimiz yıl deney için çalışmalara başladı.
Kalp, akciğer pompası
255-320 gram ağırlığındaki 15 Wistar tipi fare için ventilatör, pompa, kan soğutucu bölüm, oksijenilizatör minyatür bir kalp akciğer pompası sistemi kuruldu.
15 farenin kalbi devre dışı bırakılarak, bir saatlik süreyle kalp akciğer pompasına bağlı yaşamlarını sürdürdü.
Bu sırada farelere 'eritropoietin' isimli bir madde verildi. Bir grup fareye yine aynı işlemler yapılarak kalp akciğer pompasına bağlandı. Ancak bu farelere 'eritropoietin' isimli bir madde verilmedi. İlk grup fareler kalp akciğer pompasından ayrıldıktan birkaç dakika sonra ayağa kalkıp yürümeye başladı.
Fareler nörolojik hasar oluşup oluşmadığını anlamak için bir dizi testten geçirildi. Fareler, denge ve kas gücü testlerinden başarıyla geçti. Farelerin beyinlerinin 'hipokampus' bölgesinde yapılan incelemelerde de ölü hücre sayısında azalma görülmediği görüldü.
Cihazdan ayrılıp yürümeye başlayan fareler, denge ve kas gücü testlerin başarıyla geçti. Beynin 'hipokampus' bölgesindeki incelemelerde de ölü hücreye rastlanmadı. İkinci grup (madde verilmeyen) farelerde yapılan testlerde ise nörolojik bazı hasarların kaldığı, 'hipokampus'ta ise ölü hücrelerin oluştuğu tespit edildi. DEÜ Laboratuvar Hayvanları Ana Bilim Dalı bünyesindeki Multidisiplin Laboratuvarı'nda gerçekleştirilen deney sonuçlarını alan ABD'deki araştırma enstitüsü de ilaç geliştirme çalışmalarına başladı.
DÜNYAYI AYAĞA KALDIRAN BULUŞ İÇİN NE DEDİLERFarenin kalp sistemi benziyor
DEÜ Kalp ve Damar Cerrahisi Ana Bilim Dalı'nda görevli Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nejat Sarıosmanoğlu, açık kalp ameliyatlarında kalbin devre dışarı bırakılarak, vücudun kanlanması kalp akciğer pompasıyla sağlandığını belirterek, "Pompada kullanılan suni malzemelerin kan elemanlarına karşı bir etkisi oluyor. Bu yüzden başta beyin olmak üzere, kalp, akciğer ve böbreklerde hasar oluşabiliyor. Farelerin kalbinin çalışma sistemi insanla çok benzerlik gösteriyor. İlaç bu hastalarda sekel kalmasını engelleyecek" dedi.
"Türkiye'de bir ilki başardık"
Türkiye'de ilk defa bir fareyi kalp akciğer pompasına bağlayarak (kardiyopulmoner by-pass) yaptıkları ifade eden Prof. Dr. Osman Yılmaz, yaptıkları deneysel çalışmanın sonuçlarının insanlara aktarılacağını belirterek, şunları söyledi: "Yaptığımız histopatolojik ve nörolojik değerlendirmelerde sıçanların beyinlerinde hasar oluşmadığı ortaya çıktı. Bu çok önemli bir gelişme. ABD'deki araştırma enstitüsü ilaç geliştirme çalışmalarını sürdürüyor. Farelere kardiyopulmoner by-pass işlemini Türkiye'de ilk defa biz gerçekleştirdik."
"Beyin felçi önlenecek"
Doç. Dr. Serhat Erbayraktar tıpta çığır açan çalışma ile ilgili şu bilgiyi verdi:
"Açık kalp ameliyatı sonrasında hastalarda beynin bir süre kansız kalmasından dolayı hafıza kusuru veya kişilik değişiklikleri oluşabiliyor. Deneyde farelere verdiğimiz madde beyindeki hasarı azaltıyor. Yaptığımız deneyle beyinde oluşan yan etkinin azaldığını kanıtladık. Bu çalışma beyinde inme ve felç oluşmasının önlenmesi yolunda atılan önemli bir adımdır. Beyin felçlerinin önlenmesi ve tedavisinde araştırmanın büyük faydası olacak."
Deney nasıl yapıldı?Deney fareleri için ventilatör, pompa, kan soğutucu bölüm, oksijenilizatör minyatür bir kalp akciğer pompası sistemi kuruldu. Ameliyata alınan fare, önce uyutuldu. Solunum borusunu açılan delikten solunum cihazına bağlandı. Kalbe vücuttan gelen kirli kan önce akciğerin görevini yapan oksijenilizatörden geçti, daha sonra soğutularak, pompaya geldi. Pompadan gönderilen pompalanan kan farenin kuyruk bölümündeki atardamardan farenin vücuduna verildi.
KAYNAK
