"Organ Bağışlayacağım, Ama..."
Bağışlamak istiyorsunuz, ama aklınıza takılanlar var.İşte cevapları...
Tedavisi mümkün olmayan hastalıklar nedeniyle kalbi ya da böbreği çalışamaz hale gelenlerin ümidi olmak isteyenler, organlarını bağışlamak için zihinlerindeki sorulara cevap arıyor. Organ bağışlamak isteyenlerin en fazla sorduğu sorular ve Sağlık Bakanlığı Organ Nakil Koordinatörleri Kurul Başkanı ve Organ Nakli Ulusal Koordinasyon Kurulu Üyesi Op. Dr. Ata Bozoklar'ın bunlara verdiği cevaplar şöyle:
-"Bağışladığım organlar parayla başkasına satılabilir mi?"
-"Hayır, satılamaz. Ölen insanın organları bağışlandığında, bir koordinasyon sistemi devreye girer. Bu sistem gereğince, bağışlanan organlar Sağlık Bakanlığı'nın Bölge Koordinasyon Merkezi'ne (BKM), oradan da Ulusal Koordinasyon Merkezi'ne (UKM) bildirilir. Organların merkezlere dağıtımı bu bildirimler sonucunda belirlenir. Bu şekliyle bağışlanan her organ ulusal bir servettir ve sadece sistemin uygun gördüğü bir kişiye takılabilir. Böyle bir sistemde herhangi bir kişinin organı, kimsenin haberi olmadan para karşılığı birilerine satılamaz."
"Suistimallere Karşı Yaptırımlar Neler?"
-"Organ nakli suistimale açık bir alan olduğuna göre sistem nasıl kontrol ediliyor? Suistimallere karşı yaptırımlar nelerdir?"
-"Sistem otokontrolden kurtulamayacak kadar komplekstir ve kalabalık bir ekip gerektirir. Olası bir satış durumunun üstünü örtemeyecek kadar çok kişi sistemin içinde bulunmaktadır. O nedenle özellikle kadavra organ bağışlarında bir suistimal olması düşünülemez. Nitekim adli kayıtlara geçmiş hiç bir olay da yoktur. Canlı vericili nakillerdeki suistimaller de gizlenemez. Bunlar zaten herkesin bildiği biçimlerde kanuni açıklardan yararlanılarak gerçekleştirilmektedir."
-"Organ bağışında bulunurken alınan bilgiler organ ticareti yapanların eline geçer mi?"
-"Bu bilgiler hiç bir zaman nakil için yeterli değildir. Kişinin sağlık durumunu değil, niyetini belirten bir iki kimlik bilgisi dışında bir özellik taşımaz."
-"Organ nakli iyi bir tedavi yöntemi midir?"
-"Organ nakli kronik organ yetmezliği olan hastalara yapılır. Organ bulunamadığında bu hastaların alternatifi zaten ölümdür. Böbrek hastalarının diyaliz makinası sayesinde yaşamaları mümkünse de, çok zor bir yaşamı olan bu hastalarda yaşam süresi belirgin ölçüde kısalır. Organ nakli yapıldığında ise hastalar içimizden herhangi birisi kadar sağlıklı bir konuma gelirler. Tıbbın hiçbir bölümünde gece ve gündüz kadar böylesine birbirinden farklı bir durumla karşılaşamazsınız. Başarılı bir şekilde organ takılırsa tamamen sağlıklı, takılamazsa kaybedilen bir hasta durumu sadece organ naklinde söz konusudur."
-"Yoğun bakımda beyin ölümü gerçekleşen ve organları ailesi tarafından bağışlanan, sosyal güvencesi olmayan bir hastanın hastane masraflarını ailesi mi, devlet mi karşılar? Bu hastanın ailesine para ödenir mi?"
-"Bu konuda henüz yeterli kanunlar yok. Bağış yapanların masrafları ile ilgili hastane yönetimlerinden kaynaklanan sorunlar hala yaşanabiliyor. Genel uygulama, bağış sonrası masrafların hastane idaresince silinmesi şeklinde olsa da, uygulamada sorunlar olabiliyor. Çünkü bu iş kurallardan çok, iyi niyete bağlanmış durumda. Organları bağışlanan hastanın ailesine para ödenmez."
"Vücut Bütünlüğü Korunur mu?"
-"Organ nakli ameliyatında cesedin vücut bütünlüğü korunur mu?"
-"Kadavradan organ çıkarma işlemi herhangi bir canlı ameliyatı kadar büyük bir özenle yapılır. Organlar çıkarıldıktan sonra mümkünse estetik dikişlerle dikilerek, cesedin hiçbir şekilde zarar görmemesine büyük özen gösterilir. O bedenler organların kıymetini çok iyi bilen hekimler için kutsaldır ve çok büyük bir saygıyı hak etmektedirler."
-"Organ bağışı için yaş sınırı var mıdır?"
-"Hayır yoktur. Kullanılacak organa göre organın yaşı belli bir risk oluştursa da, yarını göremeyecek alıcılar için her yaşta ve koşuldaki organları kullanabilmek mümkün olabilir."
-"Organlarımı bağışlamıştım vazgeçebilir miyim?"
-"Evet. Bunu günü geldiğinde bağışınızı değerlendirecek olan yakınlarınıza söylemeniz yeterlidir. Bağış kartınız olsa bile yakınlarınız izin vermedikçe organlarınız alınamaz."
Sadece Belli Bir Organ da Bağışlanabilir
-"Ben sadece böbreklerimi bağışlamak istiyorum, ne yapmalıyım?"
-"Organ bağış kartında bunu belirtecek seçenekler bulunmaktadır. Ayrıca yakınlarınıza söylemeniz de yeterli olacaktır."
-"Organ bağışı tıbbi bakımımı etkiler mi?"
-"Böyle bir şey söz konusu olamaz. Öncelik her zaman hastanın hayatının kurtarılmasıdır. Acil servis personelinin ilk işi ve kaygısı, başvuran kişinin yaşamıdır. Zaten hasta yakınlarının tedaviden tatmin olmaması durumunda bağış da mümkün olmayacaktır."
Ailenin İzni Şart
-"Sağlık sorunuyla karşılaştığımda üzerimden bağış kartı çıkarsa organlarım izinsiz alınır mı?"
-"Beyin ölümü gerçekleşen bir hastanın üzerinden bağış kartı çıksa bile ailesinin izninin alınması gerekir."
-"Karaciğerimin bir parçasını ya da böbreğimin birini kardeşime versem sağlık durumum nasıl etkilenir?"
-"Kesinlikle verebilirsiniz. Kadavradan organ nakilleri daha uygun olsa da, canlıdan bu kadar çok nakil yapılması ülkemizde ciddi bir deneyim birikimi oluşturmuştur. Bu çerçevede organlarından birini veya bir miktarını yakınlarına verenler arasında sağlık sorunu yaşama oranı ülkemizde çok düşüktür."
Organ Nakillerin Başarı Dünya Standartlarında
-"Ülkemizde organ nakillerinde başarı oranı nasıldır?"
-"Ülkemizde organ nakilleri dünya standardında yapılmakta, hatta dünya standardının üzerine bile çıkmaktadır. Karaciğer ve böbrek gibi önemli organ nakillerinde başarı oranları yüzde 90'ın üzerindedir."
Organ Bağışlamak Günah mı?
"Organ bağışlamanın günah olup olmadığı" ve "Bağışlanan organların takıldığı kişilerin kötü bir insan olarak yaşamlarını sürdürmeleri halinde vericinin bu günahlardan sorumlu olup olmayacağı" da organ nakli merkezlerine sık sorulan sorular arasında yer alıyor.
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu Üyesi ve Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Bayraktar'ın bu sorulara verdiği cevap şöyle:
"İslam dini organ bağışına olumlu bakmaktadır. Maide suresinde, 'Kim (bir insanı) diriltirse bütün insanları diriltmiş gibi olur' denilmektedir. Bundan hareketle organ bağışlayarak bir kişinin hayatını kurtaranın sevap işlediğini söyleyebiliriz. Ayrıca günahları organlar değil, insanlar işler. Günahtan organ bağışlayan değil, bunu işleyen sorumludur."