23 Ağustos'ta Cooper Freeman, başının üzerindeki bulutların yağmur yağdırmak amacıyla gümüş bazlı bir bileşikle doldurulduğundan habersizdi.
Aynı durum, San Francisco merkezli girişim Rainmaker'ın o bölgede bulut tohumlama teknolojisini kullanarak bir deney gerçekleştirdiğini sonradan öğrenen Homer, Alaska'daki diğer binlerce sakin için de geçerliydi.
Şirket, üç saat içinde gökyüzünde 19 milyon ABD galonu (yaklaşık 72 milyon litre) su ürettiğini iddia ediyor.
80 yılı aşkın bir geçmişe sahip olan bu hava durumu değiştirme yöntemi; buz kristalleri oluşturmak amacıyla gümüş iyodür gibi bileşiklerin bulutlara yayılması için uçakların ve dronların kullanılmasını içeriyor. Bu kristaller zamanla, aşağıdaki sıcaklık koşullarına bağlı olarak yağmur veya kar şeklinde düşecek kadar büyüyor.
Esasen bulut tohumlama, bulutların içindeki su buharının yoğunlaşma şeklindeki doğal sürecini hızlandırıyor. Ardından yerçekimi, bu kristalleri yeryüzüne doğru çekiyor. Ancak bu teknoloji, Alaska gibi dağlık veya soğuk bölgelerdeki ideal iklim koşullarına ihtiyaç duyuyor.
Biyolojik Çeşitlilik Merkezi'nin (Center for Biological Diversity) Alaska Direktörü olan Freeman, sadece Homer sakinlerinin bu deneylerden geniş çapta haberdar edilmemiş olmasından endişe duymuyor; aynı zamanda bulutlara püskürtülen maddeler konusunda şüpheci yaklaşıyor ve bunların hem bölge sakinleri hem de yaşam alanları için ne kadar güvenli olduğunu sorguluyor.
Freeman, "Bu gümüş iyodürün çevre üzerinde olumsuz bir etki yaratmadığını doğrulamak amacıyla, işlemin yapıldığı bölgenin aşağısında herhangi bir izleme çalışması yapılmış gibi görünmüyor," diyor.
Freeman sözlerine şunları ekliyor: "Bir şirketin gelip bu tohumlama işlemini yapması su sorunlarımızı çözmeyecek; bu durum, suyun korunmasına ilişkin acil sorunların çözümünden dikkatleri uzaklaştıran bir oyalama taktiği gibi hissettiriyor."
Su güvenliğine ilişkin zorluklarla ilgili endişeler giderek artıyor. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres Temmuz ayında yaptığı açıklamada, "dünyamızın tatlı su kaynaklarını, bu kaynakların kendini yenileme hızından daha çabuk tükettiğini" belirtti. Bu ifade, son beş yılın küresel nehirler açısından otuz yılı aşkın süredir görülen en kurak döneme yol açtığına dikkat çeken raporlarla da örtüşüyor.
Bulut tohumlama teknolojisi, yağmur fırtınaları yaratmadığı için okyanusta bir damla misali, sorunun çözümünde çok küçük bir yer tutuyor olabilir. Örneğin, Rainmaker'ın sağladığı 19 milyon galonluk su, 100 mil karelik bir alana düşen yaklaşık 0,01 inçlik yağışa denk gelmektedir.
Buna rağmen, 50'den fazla ülke hava durumunu değiştirmeye yönelik programlar geliştirmekte ve çok sayıda girişim, yağmur oluşturacak sistemler üzerinde çalışmaktadır.
Bu yenilikçi alan her ne kadar gelişmiş ve gelecek vaat eden bir noktaya ulaşmış olsa da, söz konusu işletmeler güvenlik ve etkinlik konularında çetin sorularla karşılaşmaya devam etmektedir; bu durum ise hem bulutlara püskürtülecek doğru maddenin bulunması hem de bu işlemin gerçekleştirilme biçimi konusunda yeni yaklaşımların geliştirilmesini beraberinde getirmektedir.
Augustus Doricko, bir Rainmaker dronu ile
Rainmaker'ın kurucusu ve CEO'su Augustus Doricko, şirketinin gümüş iyodür bileşiğini kullanmasının olası sonuçlarına dair soruları hiç vakit kaybetmeden yanıtlıyor. Kimyasal güvenlik konusunun kendisine defalarca sorulduğu belli.
Doricko, Rainmaker'ın her bir uçuşta, binlerce kilometrekarelik bir alana yayılacak şekilde 20 gramlık bir gümüş salımı yaptığını belirtiyor. "Bunun sonucunda yeryüzündeki yoğunluk artışı 'katrilyonda bir' (ppq) seviyesinde kalıyor; bu da FDA'in [Gıda ve İlaç İdaresi] izin verilen sınırlar için belirlediği eşik değerin çok altında."
Rainmaker uçuşlarında bulutların içine yükselmek için dronlar kullanılıyor; zira bulut olmadan "hiçbir şey yapılamayacağını" söyleyen Doricko, böylece bulut tohumlama süreçlerinin temel kısıtlarından birine de dikkat çekiyor. Bulut tohumlama işlemleri için, yağışa dönüşmelerini sağlamak amacıyla öncelikle bulutların oluşması bekleniyor.
Şirketin dronları gümüş iyodür fişekleriyle donatılmış durumda; bu fişekler ateşlendiğinde ortaya çıkan yanma işlemi, su parçacıklarını yeterince küçük boyutlara ayrıştırıyor. Böylece parçacıklar donma noktasındaki bulutun içinde saatlerce asılı kalabiliyor, zamanla kristallere ve nihayetinde yağmura dönüşüyor.
Rainmaker; Idaho, Utah ve Colorado gibi eyaletlerin yanı sıra Ürdün gibi Orta Doğu bölgelerinde de faaliyet gösteriyor. Doricko, "Su kıtlığı nedeniyle Ürdün sakinleri şebeke suyuna genellikle haftada sadece birkaç saatliğine erişebiliyor; bu köklü ve tarihi bölgeye yardımcı olmaya çalışmak bir ayrıcalık," diyor.
Bulut tohumlama yönteminin kökleri, General Electric Araştırma Laboratuvarı araştırmacılarının ilk tohumlama maddesi olarak kuru buzu kullandıkları 1946 yılına dayanıyor. Bir yıl sonra, hızla işlevsiz bir gaza dönüşen kuru buza kıyasla gümüş iyodürün daha etkili olduğu tespit edildi.
Tohumlama maddeleri yağış miktarını artırsa da, sonuçlarda kayda değer bir değişim yaratmadı. Hatta, bu teknolojinin yeryüzüne yağış bırakma konusunda ne denli düzensiz ve istikrarsız sonuçlar verebileceğini gösteren çarpıcı istatistikler mevcut.
Utah İklim Merkezi'nde eyalet klimatolog yardımcısı olarak görev yapan Jon Meyer, "Uygun koşullar sağlandığında, bulut tohumlama işlemi normal yağış miktarına kıyasla yaklaşık %5 ila %10 oranında ilave yağış elde edilmesini sağlıyor," diyor. Bununla birlikte, bulut tohumlama sektörü açısından umut verici bir gelişme, gümüş iyodürün beklendiği gibi işlediğini ortaya koyan ve radar ile yağış ölçerler kullanılarak bulut tohumlama işleminin bizzat gözlemlendiği ilk raporlardan biri olan, 2017 tarihli dönüm noktası niteliğindeki bir çalışmaydı.
Meyer, son birkaç yıldır Rainmaker gibi daha fazla şirketin köklü bir sektöre yenilik getirdiğini görmekten memnuniyet duyuyor. Meyer, "[Rainmaker'ın ürünleri gibi] dronlar yeni bir olanak sunuyor," diyor ve ekliyor: "Bu araçlar, tepki vermesini umduğumuz bulutlara yönelik daha hedef odaklı bir yaklaşım sağlıyor."
Olivia Li, bulut tohumlama işleminde kullanılmak üzere gümüş iyodüre bir alternatif geliştiriyor.
Bulutlara püskürtülen maddeler konusunda da önemli bir değişim yaşanıyor olabilir. CEO Olivia Li, San Francisco merkezli Recast Systems'ın, toprakta bulunan amino asitlerden elde edilen bir protein türü üzerinde denemeler yaptığını belirtiyor.
Hâlen Texas A&M Üniversitesi'nde test aşamasında olan bu yeni tohumlama maddesi, Recast'in bulut tohumlamada birincil tercih olarak kullandığı gümüş iyodürden uzaklaşmasını sağlıyor.
Hâlihazırda ABD'nin çeşitli eyaletlerinde bulut tohumlama için gümüş iyodür kullanan şirketin yöneticisi Li, "Bu madde güvenli, biyolojik olarak parçalanabilir ve gümüş iyodüre kıyasla daha yüksek bir verimlilikle buz çekirdeği oluşumunu sağlıyor," diyor.
Meyer, bu teknolojinin yükselişini sürdüreceği konusunda iyimser. "Pek çok bölge su ihtiyacı sorunuyla karşı karşıya olduğu için bu hizmetlere yönelik talebin artacağını ve bölgelerin bu açığı kapatmanın yollarını arayacağını görüyoruz," diyor.
Kaynak: Rainmakers: The drones used to seed clouds - David Silverberg / BBC
.
