Hakaret Davalarının Parasal Yönü

Hakaret nedir?

Türk Ceza Kanunu (“TCK”) m.125’de hakaret “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırmak” şeklinde tanımlanmıştır.

Yine doğru bilinen bir yanlışı düzeltmekte de fayda var ki; hakaret sadece sözle değil, onur ve saygınlığı zedelemesi kaydıyla her türlü eylemle de gerçekleşebilir. Örneğin bir kimseye orta parmak göstermek, çağrıştırdığı anlam dolayısıyla açıkça kişilik haklarına saldırı mahiyetinde değerlendirilebileceğinden hakaret suçunu gündeme getirebilecektir. Bu yüzden kanun, hakaret suçu ile kişilerin “şeref ve saygınlığını” korumayı amaçlamaktadır.

Hangi söz ve eylemlerin hakareti oluşturduğu noktasında tanımdan hareketle onur, şeref ve saygınlığa saldıran her türlü söz ve eylemin hakaret olduğu kabul edilse de, Yargıtay’ın kararları da bu anlamda bizim için belirleyicidir. Yargıtay’a göre “terbiyesiz” demek hakaret olarak kabul edilmezken, “gerizekalı, aptal” gibi birtakım kelimelerin sarf edilmesi hakaret suçu kapsamında değerlendirilmektedir. Yargıtay’ın tanrısal ceza dileme olarak nitelendirdiği beddua etmek, hakaret suçunu oluşturmamaktadır. “Allah belanı versin, Allah çoluğundan çocuğundan çıkarsın” gibi birtakım bedduaların hakaret suçunu oluşturmadığı Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca bilinmektedir.

Sosyal Medyada Hakaret Suçu

Sosyal medyada hakaret edildiğinde aslında klasik anlamdaki TCK m.125’deki hakaret suçu gündeme gelir. Sosyal medyada işlenen hakaret suçu, sağladığı sanallık ve her an her saniye erişim kolaylığı ve ekran önü algısı dolayısıyla sanki suç değilmiş gibi görünse de durum sanıldığı gibi değil. Gerçek yaşamda gerçekleştirilen hakaret suçu ile sosyal medyadaki hakaretin hukuki anlamda herhangi bir farkı yoktur. Hatta sosyal ağlarda işlenen hakaret suçu biraz sonra açıklayacağımız gibi, çoğu zaman hakaretin nitelikli halini gündeme getirmektedir.

Hakaret suçunun nitelikli hali sosyal medyada aleni hakaret edilmesiyle gündeme gelir. Hakaret suçunun cezası TCK m. 105 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası iken TCK 105/2 uyarınca hakaretin aleni edilmiş olması halinde verilecek ceza 1/6 oranında artırılacaktır.

Hakaret Suçunun Parasal Yönü

Hakaret suçunun basit hali uzlaştırmaya tabidir. Uzlaştırma, savcılık bünyesinde hareket eden Adalet Bakanlığına bağlı bir müessesedir. Hakaret suçu gündeme geldiğinde ilk olarak dosyayı gören savcı, suç uzlaştırmaya tabi olduğundan dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Uzlaştırma bürosundan atanan uzlaştırmacı, hakaret suçunun şikayetçisini ve şüphelisini arayarak uzlaşma zemininin olup olmadığını sorar ve tarafları uzlaştırmaya davet eder.

Uzlaştırma konusunda herhangi bir sınırlama yoktur. Şikayetçi kendisinden özür dilenmesini isteyebilir, herhangi bir maddi veya manevi beklenti gütmüyorsa edimsiz olarak uzlaşabilir. Bunun önünde herhangi bir engel yoktur. Ancak uygulamada hakaret suçundan mağdur olan şikayetçiler genelde şüpheli taraftan maddi bir beklenti içerisine girmektedir.

Uygulamada şikayetçiler, uzlaşmak amacıyla hakareti sarfeden kişiden bir miktar para istemekte ve bu şekilde dosyanın kapatılabileceğini ifade etmektedir. Örneğin, sosyal medya üzerinden hakarete maruz kaldı ise, uzlaştırmaya düşen dosyada uzlaşma karşılığında 10.000-TL maddi menfaat istemekte ve hakareti eden kişinin bu ödemeyi yapmasıyla ancak anlaşabileceğini ifade etmektedir.

Uzlaşma Sağlanamazsa Ne Gibi Sonuçlar Doğabilir?

Sosyal medya veya herhangi bir suretle hakaret edilmiş ve bu yönde dosya uzlaştırmaya gitti ve uzlaştırma sağlanamadı ise; hakaret suçunun işlendiği belirlendiğinde savcılık tarafından iddianame düzenlenerek dava açılır. Asliye ceza mahkemelerinde yapılan yargılama sonucunda hakaret edildiği konusunda yeterli delil var ise hakim tarafından TCK m.105 uyarınca cezalandırma yoluna gidilir. Cezalandırma sonunda yargılamanın ve yargılanan kişinin mahiyetine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi bazı kararlar verilebilmektedir. Dolayısıyla genellikle cezai anlamda şüphelileri yormayacak cezalar çıksa da parasal yönden aynı şeyleri söylemek mümkün değildir.

Asliye ceza mahkemelerinde görülen davada şikayetçi tarafın avukatı var ise, mahkeme tarafından 2022 yılı itibariyle şikayetçi tarafa 9.200-TL ilam vekalet ücreti ödemeye sanık mahkum edilmektedir. Hükmedilen bu vekalet ücreti, icra vasıtasıyla tahsil edileceği için bu rakamın üzerine icra vekalet ücreti, tahsil harcı, faiz gibi bir takım giderler de eklenmektedir. Dolayısıyla sadece asliye ceza mahkemelerinde yapılan yargılama sonucu şikayetçi tarafa 11K-12K-TL civarlarında bir ödeme yapılmak durumunda kalınmaktadır.

Ancak hakaret söz konusu olduğunda meseleler sadece ceza davalarıyla bitmiyor. Ceza davasında sanığın cezalandırılmasından sonra hukuk mahkemelerinde de manevi tazminat davaları açılmaktadır. Açılan dava da en az 5.000-TL manevi tazminat istendiğini düşünürsek, şikayetçi taraf kendisini avukat ile temsil ediyorsa 5.000-TL de vekalet ücretine ve bazı yargılama giderlerine hükmedilmektedir. Bu yönüyle açılan davada yargılama giderleriyle birlikte en az 11-12bin liralara mal olmaktadır. 12bin lira olduğunu varsayarak hükmedilen bu rakamların da tahsili icra vasıtasıyla olacağından rakamın üzerine en az 2-3 bin lira da eklenmektedir. Dolayısıyla ceza davası sonunda 5.000-TL talepli bir hukuk davası açıldığında en iyi ihtimalle mevcut dosyanın kapatılması için 15 bin lira civarlarında para ödenmesi gerekmektedir.

Sonuç itibariyle, internet üzerinde bir hakaret edildiğinde şahıslar cezai anlamda ciddi sonuçlarla karşılaşmasa da tazminat bakımından da sorumlulukları olduğu için parasal anlamda giderleri doğmaktadır. Yukarıda yaptığımız hesap göz önüne alındığında uzlaştırma söz konusu olmadığında, en iyi ihtimalle bir dosyanın kapanması 25.000-TL'yi bulmaktadır. Bu rakamlar farazi hesaplamalar sonucu yapıldığından tespit edilen rakamlar artışa son derece müsaittir. Dolayısıyla internet üzerinden bir hakaret söz konusu olduğunda uzlaştırmada çok daha düşük rakamlara anlaşı sağlanması mümkün iken bu yolun tercih edilmemesi kişilerin daha fazla maddi kaybına sebep olmaktadır. Uzlaştırmada herhangi bir anlaşma sağlanmayacaksa da erken aşamada bir profesyonelden yardım almak ceza davasında cezalandırmanızın önüne geçebileceği gibi sizi hukuk davası sonunda manevi tazminat ödemekten de kurtarabilecektir.

Sosyal medya fenomenleri, siyasetçiler, gazeteciler de bu suretle hem kendilerine hakaret eden kişileri cezalandırmakta hem de bu yolla hatrı sayılır karşılıklar edinmektedir. İnternet üzerinde düzenli hakarete maruz kalıyorsanız burada anlatılanları değerlendirebilir, maruz kalınan hakaretler karşısında benzeri şekilde karşılık verebilirsiniz.

avukat mısınız? öyle ise ulaşır mısınız