bu konu farkındalık için açılmıştır
Anhedoni Nedir? Belirtileri Nelerdir, İnsan Ne Hisseder?
Anhedoni kelimesini son zamanlarda psikolojiyle ilgili konularda daha sık duymaya başladım. Merak edip araştırınca aslında oldukça ilginç bir durum olduğunu gördüm.
En basit anlatımıyla anhedoni, insanın normalde keyif aldığı şeylerden eskisi kadar haz alamaması demek.
Burada olay sadece “moralim bozuk” veya “canım hiçbir şey yapmak istemiyor” değil.
Daha çok şöyle bir durum:
Eskiden insanı mutlu eden şeyler hâlâ gerçekleşiyor ama insanın içinde eskisi kadar bir karşılık oluşturmuyor.
Örneğin eskiden tatil için günlerce heyecanlanan bir insan, artık tatile gittiğinde sadece:
“Güzelmiş.”
deyip geçebiliyor.
Güzel bir restorana gitmek, sevdiği bir yemeği yemek, arkadaşlarıyla buluşmak, oyun oynamak, alışveriş yapmak veya hobileriyle uğraşmak eskisi kadar zevk vermeyebiliyor.
İnsan ne hissediyor?
Anhedoniyi yaşayan insanların tarifleri birbirinden farklı olabiliyor ama genellikle şu tarz şeylerden bahsediliyor:
“Hiçbir şey eskisi kadar güzel gelmiyor.”
“Mutlu olmam gereken şeylerde bile heyecanlanamıyorum.”
“Bir şey güzel ama içimde hiçbir şey uyandırmıyor.”
“Eskiden sabırsızlıkla beklediğim şeyleri artık sadece yapılacak bir iş gibi görüyorum.”
“İnsanlarla beraberken bile sıkılıyorum.”
“Bir şey yapıyorum ama yaptığım şeyden keyif alamıyorum.”
“Hayatımda kötü bir şey yok ama mutlu da değilim.”
Hatta bazı insanlar bunu duygusal uyuşukluk veya boşluk hissi olarak tarif ediyor.
Anhedoni sadece eğlenememek mi?
Hayır.
Anhedoni farklı alanlarda ortaya çıkabilir.
Sosyal anhedoni
İnsanlarla görüşmek, sohbet etmek, arkadaşlarla zaman geçirmek eskisi kadar keyif vermeyebilir.
Kişi insanlardan nefret ettiği için değil, onlarla birlikteyken beklediği mutluluğu hissetmediği için sosyal aktivitelerden uzaklaşabilir.
Fiziksel hazda azalma
Yemek, müzik, cinsellik veya başka fiziksel hazlarda azalma olabilir.
Örneğin kişi sevdiği yemeği yer ama eskisi gibi “çok güzel” hissi oluşmaz.
Heyecan ve beklenti kaybı
Bence anhedoninin en ilginç taraflarından biri de bu.
Sadece yaşanan şeyden keyif almak değil, gelecekte güzel bir şey olacak diye heyecanlanmak da azalabilir.
Eskiden:
“Şu tarihte tatile gidiyorum.”
diye gün sayan kişi artık:
“Gideceğiz işte.”
diye düşünebilir.
Anhedoni ile isteksizlik aynı şey mi?
Tam olarak değil.
İki durum birbirine çok benzeyebilir ama aralarında fark vardır.
İsteksizlik:
“Bunu yapmak istemiyorum.”
Anhedoni:
“Bunu yapsam bile eskisi kadar keyif almayacağım.”
İkisi aynı anda da görülebilir.
Örneğin kişi arkadaşlarıyla buluşmak istemeyebilir. Buluşmaya gittiğinde ise aslında ortam güzel olmasına rağmen yine de keyif alamayabilir.
Belirtileri neler?
Anhedoni yaşayan bir kişide şu belirtilerden bazıları görülebilir:
- Eskiden keyif aldığı şeylerden daha az zevk almak
- Hiçbir şeyin eskisi kadar heyecan vermemesi
- Hobilerden uzaklaşmak
- Sosyal aktivitelerden keyif almamak
- Sürekli sıkılmak
- Duygusal olarak boş veya hissiz hissetmek
- Gelecekle ilgili güzel şeyleri düşününce heyecanlanmamak
- Motivasyon düşüklüğü
- Bir şeyleri yapmak için kendini zorlamak
- İnsanlarla iletişim kurmak istememek veya iletişimden keyif almamak
- Daha fazla yalnız kalmak istemek
- Eskiden önemli olan şeylerin artık önemsiz gelmesi
Depresyonla aynı şey mi?
Hayır.
Anhedoni bir hastalık isminden çok bir belirti olarak düşünülür.
Depresyonda çok sık görülür ama tek başına anhedoni yaşayan herkesin depresyonda olduğu söylenemez.
Bunun yanında uzun süreli stres, tükenmişlik, bazı anksiyete durumları, uyku problemleri, bazı ilaçlar ve bazı fiziksel durumlarla da ilişkili olabilir.
Bu yüzden internette belirtileri okuyup doğrudan kendine teşhis koymak doğru değil.
Neden olur?
Tek bir sebebi yok.
Beyindeki ödül ve motivasyon sistemleri, kişinin psikolojik durumu, stres seviyesi, uyku düzeni ve genel sağlık durumu gibi birçok faktör etkili olabilir.
Özellikle uzun süre devam eden yoğun stres sonrasında bazı insanlarda dünyadaki güzel şeylere karşı duyarlılık azalabiliyor.
Bu yüzden kişi:
“Hayatımda aslında kötü bir şey yok, neden hiçbir şey beni mutlu etmiyor?”
diye düşünebiliyor.
Bu durumun yaşanması için kişinin hayatının tamamen kötü olması gerekmiyor.
Geçer mi?
Evet, altta yatan nedene göre düzelebilen bir durumdur.
Önemli olan anhedoniye neyin sebep olduğunu anlamaktır.
Bazı kişilerde yaşam düzeninin düzeltilmesi, uyku, egzersiz, sosyal aktiviteler ve psikoterapi faydalı olabilir. Depresyon gibi bir durum varsa psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.
Özellikle durum uzun süredir devam ediyorsa, günlük hayatı etkiliyorsa veya yanında sürekli yorgunluk, uyku bozukluğu, çökkünlük, isteksizlik gibi belirtiler varsa profesyonel değerlendirme almak mantıklıdır.
Çünkü anhedoni bazen dışarıdan bakıldığında çok belli olmayabilir.
İnsan işe gidebilir, insanlarla konuşabilir, gülebilir ve normal hayatına devam edebilir.
Ama içeride:
“Hiçbir şey eskisi gibi hissettirmiyor.”
duygusu olabilir.
Bence anhedoniyi en iyi anlatan cümlelerden biri şu:
“Hayatımda güzel şeyler olmaya devam ediyor ama ben onların güzelliğini eskisi kadar hissedemiyorum.”