25 Ekim 1923te ise hükümetin istifasıyla bir bunalım ortaya çıktı. Bu olay Atatürke, cumhuriyeti ilan etmek için beklediği fırsatı verdi. 28 Ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkünde arkadaşlarına Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz. diyerek fikrini açıkladı.
24 Temmuz 1923 yılında Lozan Antlaşması ile Türkiye, 'bağımsız devlet' ünvanını kazanmıştı. Ancak henüz rejimin belirlenememesi ve bir cumhurbaşkanı seçilememesi, sorun teşkil ediyordu; dış devletler tarafından yeni bağımsız devletin tanımının açıkça yapılması isteniyordu.
Tüm bu dışarıdan gelen baskı ve 27 Ekim 1923te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve Meclis'in güvenini kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması, Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarını o tarihte bir araya getirdi; 28 Ekim 1923...
Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde; İsmet Paşa, Ali Fuat Paşa, Halit Paşa ve Kemalettin Sami Bey'i ağırladı. O gece yaşananlar anbean Nutuk kitabında şöyle anlatılıyor;
Alıntı
---------------------------------------
Not: Yarınki 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamaları sırasında vereceğimiz rahatsızlık için gurur ve onu duyarız.
