Bir tane çok gerçekçi bir bilgisayar oyunu programlayalım
bu dünyada bir insan doğduğu zaman kişiliği yoktu yani 0
bu bebeğin büyüdükçe ailesinden gördüğü hareketler eylemler çevresi vs vs tüm bu eylemler kendi kişiliğini ve karakterini oturtur.
Biz bu oyunu programlayan kişiler olarak bu yeni doğan bebeğe sürekli pozitif şeyler gösterelim çok iyi olmak iyi davranmak vs vs bu kişi büyüdüğünde %99 kendince iyi kararlar verecektir çok iyi bir insan olacaktır sokakta birini gördüğü zaman merhaba deme ihtimali yüksek neden mi? çünkü iyi biri
şimdi sana soruyorum bu kişi sokakta bir kişiye merhaba demesi
özgür irade mi?
kendi isteği ile mi yaptı?
yapmayabilir mi?
yoksa kendisine oluşturulan karakterin bir dışa vurulması mı?
Bence sonuncusu
brezilya da çete savaşlarının ortasında doğan bir çocuk insan öldürme ihtimali ile
norveçte yaşayan birinin insan öldürme ihtimali neden bu kadar farklı?
ikisinde de özgür irade var evet brezilyada ki öldürmeyebilir ama yüksek ihtimal birilerini öldürecektir. kişiliği karakteri prensipleri çevreye bağlı olarak gelişir ben buna özgür irade demem.
Mesela birileri özgür iradesi ile bir dine inanmıyor doğduğundan belli çevresinden gördüğü olaylardan ötürü bir dine inanıyor.
Mantığı anlatmak için çok örnek verdim bunların hepsi saçmalıkta olabilir neyse
)
Kişinin yetiştiği çevreden dolayı hal, hareketleri ve vereceği kararlar farklılık gösterebilir. Sokakta karşılaştığı kişiye merhaba diyen bir kişi kalabalık bir caddede herkese merhaba diyor mu ?
Bence demiyordur ve evet sokaktaki karşılaştığı kişiye merhaba demesi ve kalabalık caddede herkese merhaba dememesi kendi özgür iradesi ile ilgili bir durum yani sonuç olarak karakterinin dışa vurması ama neden kalabalık ortamda bu karakter dışa vurmuyor ?
Çete savaşlarının içinde doğan bir çocuk büyüdüğünde adam öldürme ihtimali norveçte doğan birisine göre daha fazla olasğlğk taşır evet çünkü kendini koruyabilmek için alabileceği tek tedbirin bu olduğunu öğrenmiştir. Farklı bir korunma yöntemini referans alamıyor olabilir. Fakat adan öldüren herkesin çete savaşlarının içinde büyümemiş olduğunu düşünürsek çete savaşları bu durumu sadece alışılmış bir durum haline getirir ve yine evet adam öldürmeyi yada öldürmemeyi kendi özgür iradesi ile veriyordur. Sonuçta çete savaşlarının içinde büyüyen herkes adam öldürmüyordur. Öldürmeyenler öldürmemesine nasıl karar veriyor özgür iradesi ile değil mi ?
Bence özgür irade ve çevre faktörünü ayrı başlıklar halinde değil tek başlık halinde düşünün. Bu ikisini birbirindan ayrı tutmak özgür iradeyi yok saymanıza sebep oluyor olabilir.