Tarsus Makam-ı Danyal Camii kurtarma kazısı
(TÜRKİYE'DEKİ TEK PEYGAMBER KABRİDİR)

Makam-ı Danyal Camii kurtarma kazısı Tarsus Müze Müdürlüğü tarafından devam edilmektedir..
DANYAL PEYGAMBER Danyal (A.S.) M.Ö. 605 yıllarında Kudüs’te doğdu. Babası Heskil olup, Peygamber oğullarından Süleyman Davud A.S.’ın soyundadır. Babil Kralı II. Nabukadnezar M.Ö. 587’de Kudüs’ü fetheder ve yıkar. İsrailoğullarından olan aklı başındaki çocukları alır ve Babil’e götürür. Bu çocukları kendi komutanları arasında bölüştüren II. Nabukadnezar, çocuklara iyi bakılmasını ve her türlü eğitime tabi tutulmasını emreder. Kral yardımcısına, aklı başında, okuma-yazma bilen görünüşleri güzel olan soylu çocukların sarayda kalmasını emreder. Danyal da esir edilen bu çocuklardan biri olup, akıllı bir genç olduğunu ilk etapta belli ederek sarayda kalmıştır. Kral harem ağasına, Danyal ve 3 arkadaşı olan Hananya, Azarya ve Mişael’i 3 yıl boyunca eğitmelerini ve en güzel yemeklerle beslenmelerini ve bu süre sonunda huzuruna getirmelerini söyler. Haremağası, gençlerin isimlerini değiştirir. Danyal’a Belteşatsar, Hananya’ya Şadrak, Mişale’ye Meşak ve Azarya’ya Abed-nego adı verir. Haremağası, Danyal ve 3 arkadaşına Kralın murdar yemeklerinden yedirmek ister. Danyal bunu kabul etmez ve sadece sebze ve su ile beslendikleri taktirde murdar yemeklerle beslenenlerden daha sağlıklı olduğunu belirtir. Bunun üzerine haremağası bunu kabul eder. 10. gün sonrasında Danyal ve arkadaşlarının murdar yemekle beslenenlerden daha sağlıklı ve hikmetli oldukları gözlemlenir. 3 yıl sonra Haremağası Danyal ile arkadaşlarını Kral II. Nabukadnazer’in huzuruna getirir. Kralın sorduğu tüm sorulara gayet güzel cevaplar verirler. Bunun üzerine Kral onları ülkenin sihirbazlarından ve falcılarından üstün tutar. Kral, bir gece bir rüya görür ve sabah uyandığında rüyayı unutur ve içine bir sıkıntı girer. Ülkenin tüm falcıları ile sihirbazların gelmesini emreder. Fakat hiçbiri Kralın rüyasını Krala anlatamaz. Bunun üzerine Kral, Danyal ve arkadaşlarını rüyasını yorumlamak için huzuruna çağırtır ve gördüğü rüyanın ilmi ve yorumunu ister. Danyal; sen büyük ve parlak bir heykel gördün. Bu heykel önünde duruyordun ve heykel çok korkunç görünüyordu. Heykelin başı has altından, göğüs ve kolları gümüşten, karnı ve kalçaları tunçtan, bacakları demirden, ayaklarının bir kısmı demirden bir kısmı da balçıktandı. Sen heykeli hayretle seyredip, durduğun sırada, Allah onun üzerine gökten bir kaya saldı ve heykeli parçaladı. Bu nedenle sen rüyanı unuttun. Danyal; Ey Kral, kralların kralı, Allah sana kuvveti, kudreti ve izzet vermiştir. İnsanoğullarının oturduğu her yerde, kırın hayvanlarını ve gökteki kuşları senin eline vermemiştir. Seni bunların üzerine hükümdar etmiştir. Altından olan baş sensin. Senden sonra senden aşağı bir krallık çıkacak ve bu Krallık bütün dünya üzerinde saltanat sürecek. Daha sonra üçüncü bir krallık daha çıkacak. Dördüncü krallık demir gibi kuvvetli olacak. Çünkü demir herşeyi parçalar. Ayak parmaklarının bir kısmı demirden ve bir kısmı balçıktan olması, krallığın bir kısmı kuvvetli bir kısmı zayıf olacak. Senin görmüş olduğun ve üzerine gökten Allah’ın salıp heykeli yere seren kaya ise, Allah’ın (semadan indireceği kitapla) Ahir zamanda göndereceği bir peygamberdir ki o hepsini ufaltacak, emir onun olacak, ona varıp dayanacaktır dedi. Bunun üzerine II.Nabukadnezar Danyal’ı Babil eyaleti üzerine bir yönetici yaptı arkadaşlarını da yardımcı olarak atadı. Kral II.Nabukadnezar, 60 arşın uzunluğunda 6 arşın genişliğinde altından kendi heykelini yaptırdı. Heykele herkesin tapması için heykeli Babil’in Dura Ovasına diktirdi. Bir yasa çıkararak tapmayanların ateş dolu fırına atılmasını emretti. Boru sesi işitildiği zaman herkes heykele doğru yönelip yere kapanıyordu. Kralın yardımcıları, Danyal ve arkadaşlarının heykele tapmadıklarını görür ve bunu krala aktarırlar. Bunun üzerine kral Danyal ve arkadaşlarını kızgın fırına atar, bir süre sonra Danyal ve arkadaşları fırından sapa-sağlam çıkar, bunu gören kral hemen diz çöker ve sizin Allah’ınız en büyük Allah’tır der ve iman eder. M.Ö.539’da Persler Babil’i işgal eder. II. Kyros Döneminde 120 satrap ve bu satrapların üstünde 3 yönetici vardı. Danyal da bu üç yöneticiden biriydi. Danyal, diğer 2 yöneticiden daha başarılı olduğu için Kral, Danyal’a ayrı bir sevgi ve saygı duyardı. Bunu çekemeyen diğer yöneticiler Danyal’a tuzak kurmak istediler. Danyal günde 3 defa Allah’a secde ediyordu. Bunu bilen yöneticiler II. Kyros’un bir tanrı olduğunu ve herkesin kendisine tapması gerektiğini söyledi. Bunun üzerine II. Kyros hemen bir yasa çıkarttı. Kendisinden başka bir şeye tapanların aslanlar çukuruna atılacağını emretti. Penceresi Kudüs’e bakan Danyal Kudüs’e yönelerek dua ederken kralın askerleri Danyal’a baskın yaptı ve Danyal’ı hemen kralın huzuruna getirdiler. Kral çıkarmış olduğu yasayı kaldıramayacağını ve kendisini çok sevdiği için aslanlar çukuruna atmak istemediğini bunun için Danyal’a kendisine tapmasını rica etti. Danyal Allah’tan başka ilah olmadığını söyleyerek krala tapmayı red etti. Bu durum üzerine kral istemeyerek Danyal’ı aslanlarla dolu olan çukura attı. Kralın içi hiç rahat değildi. Aradan birkaç gün geçtikten sonra kral Danyal’ı merak etti ve çukurun kapağını açtı. Kapak açılınca Danyal’ın aslanlarla beraber oturduğunu gören kral şoka uğradı ve hemen Danyal’ı o çukurdan çıkardı. Kendisinin bir tanrı olmadığını Danyal’ın Allah’ının gerçek Allah olduğuna iman etti. M.S. 630-640 yıllarında Hz. Ömer zamanında Tarsus İslam Kuvvetleri tarafından fethedilir. Şehrin imarı sırasında İslam Kuvvetleri komutanı Ebul Musa Eş Arı tarafından, Danyal Peygamberin sandukası bulunur. Ebul Musa tarafından açılan sandukada cenazenin parmağında iki aslan arasında bulunan bir çocuk tasvirli yüzük bulunur. Yüzük komutan Ebul Musa tarafından Hz. Ömer’ e gönderilir. Hz. Ömer yüzük üzerindeki iki aslan arasında bulunan çocuk tasvirinden, yüzüğün Danyal Peygambere ait olduğu kanaatine varır. Zira bu yüzük üzerindeki tasvir, Peygamberin başından geçen olayın bir sembolü olarak betimlenmiştir. Hz. Ömer cenazenin çalınmaması için, mezarın daha derinlere gömülmesini emreder. Komutan Ebul Musa da mezarı bulunduğu yerin daha derinine gömer ve kimsenin mezarı çalmaması için de yakınından geçen Berdan ( Kydnos) Çayının yönünü değiştirerek mezarın üzerinden akmasını sağlamıştır. KAZI ÇALIŞMALARI Buradaki ilk kazı çalışması Mart ayında, Tarsus Belediyesi ile Nurgül ve Ömer NERNEKLİ çifti tarafından camiinin doğu avlusunda abdestlik yapım hafriyat çalışması sırasında camii altına intikal eden basık tonozlu kemerli bir yapının ortaya çıkmasıyla başladı. Olay Müze Müdürlüğüne intikal ettirilince, burada Arkeolojik Kurtarma Kazısı yapılmasına karar verildi. Bu bölümde yapılan kazılar sonucu yapının tavanının çökmüş olduğu ve kazının burada devamı halinde camiinin ön bölümünün çökme tehlikesi ile karşı karşıya geleceğinden buradaki çalışmaları durdurduk. Ortaya çıkan bu yapının devamının caminin güneyinde de olabileceği kanısıyla çalışmalarımızı caminin güneyinde yoğunlaştırdık. Burada yaptığımız çalışmada, Tarsus Belediyesinin daha önce yapmış olduğu kanalizasyon çalışmaları sonucu tahrip olmuş Roma dönemine ait basık tonozlu bir yapıyla karşılaştık. Burası Berdan Çayının akış güzergahı olmasından dolayı Derenin getirmiş olduğu kum ve alüvyonlar ile doluydu. Temizleme çalışmalarında yapının doğusunda ve batısında olmak üzere 2 kemer ayağı bulundu. Kemerin ayaklarında kalın sıva izleri görülmektedir. Kemerin blok taşları aynı ölçüde olmayıp, kurşun kaplamalı demir çubuklarla bağlantılıdır. Yapının kuzeydoğusunda yapılan çalışmalarda 3.60x2.80 m. Ölçülerinde, üzeri tuğla tonozla örtülü güneyde ve doğuda 2’şer pencere açıklığı bulunan dörtgen plana sahip bir türbe yapısıyla karşılaştık. Bu türbe yapısı kesme kireç taşı bloklarından oluşan üstte pişmiş tuğladan bindirme tekniğiyle yapılmış olan kubbesi, günümüze sağlam olarak gelmiştir. Kubbe üstte dörtgen ve ortada 3 adet tuğla kilit taşı ile nihayet bulmaktadır. Tuğlaların arasında kum ve kireç harcı kullanılmıştır. Bu türbe yapısı Roma, Bizans ve İslami olmak üzere 3 evreden oluşmaktadır. Kazı çalışmaları Manastır Tonoza sahip olan Türbe yapısının üstünde bulunan yükün kaldırılması ve tonozun üst yapısının ortaya çıkarılmasıyla devam edildi. Bu nedenle türbenin üstünde bulunan Danyal Peygamberin Temsili mezar kaldırıldı. Bu bölümde bizim bildiğimiz, 1857 yılından beri Danyal Peygamberin Temsili mezarı bulunmaktaydı. Önceleri ahşaptan olan bu mezar, 1960 lı yıllarda mermer kaplama ile yapıldı. Tarihi özelliği olmayan bu temsili mezarın altında 1.5m x 1.5 m. ölçülerinde mermer bir döşeme bulundu. Bu döşemenin ortasında 40x80 cm. ölçülerinde değişik renklerde olan sekiz köşeli opus-sectile döşemesi görüldü. Bu döşeme üzerinde yapılan incelemeler sonucu mermer olan temsili mezar yapımı sırasında, döşemenin yapıldığı kanaatine varılarak, bu döşeme de kaldırıldı. Mermer döşemenin 45 cm. altında Manastır tonozun tuğla örgüsü ortaya çıkarıldı. Hassas bir şekilde yapılan çalışmalar güneye kaydırılarak, tonozun geri kalan kısmının ortaya çıkarılmasına başlandı. Bu bölümde -30 cm. de gelişi güzel konulan kesme taş bloklar bulundu. Bu blokların altında güneydoğu-kuzeybatı uzantılı pişmiş topraktan yapılan bir künk (Boru) bulundu. Künk yer yer tahrip olmuş durumdaydı. Yakın döneme ait olan bu künk kaldırılarak manastır tonozun üst örtüsü ortaya çıkarıldı. Caminin içine girildiği zaman türbenin kubbesi görünür duruma getirildi. Caminin içinde minber bölümünde yapılan kazı çalışmalarında caminin 1857 yılındaki yapımından önce olan mermer zemin döşemesi bulundu. Burada doğu-batı uzantılı bir su kanalı ortaya çıkarıldı. Muhtemelen burası şuan ki cami yapılmadan önce türbeyi ziyaret edenler için yapılan ve abdest alınıp, namaz kılınan bir alan idi. Köprünün üstünde de bir kazı çalışması yapıldı. Buradaki amacımız hem köprünün üstünde bulunan dolgu ağırlığın hafifletilmesi hem de gelecek olan ziyaretçilere köprünün yapısını göstermekti. Burada yaptığımız çalışmalarda Tarsus Belediyesinin 2002 yılında yapmış olduğu kanalizasyon çalışmaları sonucunda köprünün kuzey bölümünde tahribatlara yol açtığını gördük. Bunun üzerine buradan geçen boru hattını iptal ettirerek kaldırdık. Caminin içinde arkeolojik veriler devam ettiği için caminin 1960 yılında yapılan arka cemaat bölümünde kazı çalışmaları devam edilmektedir. Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Restorasyon Bölümü Hocalarını buraya bir proje hazırlatmak amacıyla Tarsus Belediyesi sponsorluğunda Tarsus’a davet ettik. Burada gerekli incelemeler yapılarak, önümüzdeki günlerde buranın hem restorasyon hem de Ziyaretçilere nasıl açılacağına dair bir proje hazırlanacak. Tarsus’ta 30 yıl önce bulunan ve şu an Tarsus Müzesinde sergilenen bir panoda ortada bir figür sağında ve solunda birer aslan tasvir edilmiştir. Bu pano M.S. 5.- 6. Yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Bu panodaki tasvirler Danyal (a.s.) parmağında bulunan yüzükteki tasvirle birebir örtüşmektedir. Bu pano Danyal’ın Panosu olarak yayınlandı. Söz konusu pano büyük ihtimalle yapmış olduğumuz kazı çalışmalarının yakınında bulunmuş olmalıydı. Bu bize Danyal( a.s) o dönemlerde tapınım gördüğünü gösterir. Türbenin; Berdan Çayının akış güzergahında olması, Horasan harcı kullanılması ve bu harcın içinde Hz.Ömer dönemine ait sikkelerin bulunması, Danyal (a.s.) ait kabartmalı bir panonun varlığı Danyal (a.s.)’ın şu an bulmuş olduğumuz Türbenin altında olabileceğini göstermektedir. Abdulbari YILDIZ Tarsus Müze Müdür V.