Diğer bir sitede de şunu buldum, kalın yazıyı yere dikkat

CERN, İsviçre’nin Fransa sınırındaki Cenevre kentinde iki ülke sınırının yaklaşık 100 metre altında kurulu dünyanın en büyük fizik laboratuvarı. Large Hadron Collider (LHC) ‘Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ için büyük bölümü Fransa topraklarının altında 27 kilometrelik çember tünel kazıldı. Tünellerin içine yerleştirilen çelik borunun içi, yine CERN’de geliştirilen güçlü elektromıknatıslarla kaplandı. Bu mıknatıslarla oluşturulan manyetik alan, boru hattının içindeki küçük çaplı bir kanalda ters yönlerden harekete geçirilecek protonların belirlenen yörüngede yol almasını ve belirlenen noktalarda çarpışmasını sağlayacak. Çarpışma noktalarındaki verilerin bilgisayara aktarılabilmesi için, ‘mutlak sıfır’ sayılan -273 Calvin derecenin 2 derece üstünde (-271 Calvin derece) ’süper iletken’ haline gelen özel kablolar geliştirildi. Protonların yol alacağı kalan kanalın, 140 bin ton sıvılaştırılmış helyum gazıyla soğutulması işlemine de başlandı.

EVRENİN OLUŞUMU GÖZLENECEK

Çarpışma anının, evrenin oluşumunun başladığı varsayılan ‘büyük patlama’nın küçük boyutta bir benzerini gözlemleme imkanı vermesi bekleniyor. Patlama sırasında, bugüne kadar gözlemlenemeyen iki parçacığın da ortaya çıkması bekleniyor: İngiliz fizikçi Higgs’in adını taşıyan ve maddeye kütlesini veren ‘Higgs’ parçacığı ve evrenin büyük kısmını oluşturduğu düşünülen ‘karanlık madde’…

SANİYEDE 40 MİLYON FOTOĞRAF

Patlama anını gözlemlemek için elektronik ve manyetik flitrelerle donatılmış dev modüller inşa edildi. Bu modüllerde toplanacak veriler, 150 milyon kanaldan saniyede 40 milyon kez görüntülenecek ve bu görüntüler, GRID ağındaki veri işleme yeteneği bakımından dünyanın en büyük bilgisayarları arasında bulunan CERN bilgi işlem merkezinde ön işlemeden geçirilerek 200′e indirilecek; asıl araştırmalar bu veriler üzerinde yapılacak. Higgs parçacığının, saniyenin 10 üzeri - 30′da biri kadar bir zaman aralığında ve ancak başka parçacıklara ayrışmasıyla gözlemlenmesi bekleniyor.

9 MİLYAR DOLAR HARCANDI

Çarpışma deneyi için 14 yılda bilimadamları, araştırmacılar ve öğrencilerin yanısıra mühendisler, kaynakçılar, marangozlar ve işçilerden oluşan yüzlerce kişilik ordu yılın 12 ayı çalıştı. Yer altındaki 27 kilometrelik tünel ile birlikte bugüne kadar 8 milyar dolar harcandı.

İLK ÇARPIŞMA TEMMUZ’DA

Teknik çalışmaların tamamlanmasıyla tüneller ziyaretçilere kapatıldı. Deneyler sırasında ortaya çıkacak radyoaktivite nedeniyle tünellere fizikçiler de bir süre giremeyecek. CERN bilim direktörü Jos Engelen, “LHC’nin haziran sonuna doğru hazır olmasını, ilk çarpışmayı da temmuz ortasına kadar gerçekleştirmeyi planlıyoruz. Bu deneyler sonunda çok heyecan verici yeni bulguların ortaya çıkacağından eminiz” diyor.

15 PETABAYT BİLGİ İŞLENECEK

Deney sırasında yılda 15 petabayt bilgi bu bilgisayar sistemine aktarılacak. Bu verinin boyutu, dünyadan aya uzanan bir CD dağı şeklinde örnekleniyor. CERN’in bilgi teknolojileri başkanı Dr. Wolfgang von Rüden, şunları söylüyor: “Deneyler sırasında saniyede 250 bin DVD boyutunda bilgi ortaya çıkacak. Bunlardan yılda 15 petabaytlık bilgiyi biz kaydedeceğiz. GRID’in aralarında Türkiye’nin de bulunduğu CERN’le çalışan 14 ülkedeki 140 bilgisayar merkezinde bu bilgiler işlenecek. CERN’de üretilen veri boyutu süreç içinde 20-25 petabayta çıkması bekleniyor.”