Türkiye ekonomisinin üretim ve tüketim dengesizliği yüzünden ne kadar kırılgan olduğu ortada. Global piyasalarda en ufak bir yaprak kıpırdasa ilk ve en sert biz etkileniyoruz. Mevcut tablonun güzelleme yapılacak bir tarafı yok, alım gücü düştü, geçim derdi gerçek. Ama işin bir de kimsenin pek yüzleşmek istemediği, doğrudan bizim kendi elimizle büyüttüğümüz bir tarafı var Harcama alışkanlıklarımız.
Şimdi bu cümleyi okur okumaz "Ne lüksü kardeşim, millet evine ekmek götüremiyor" diyenler çıkacaktır. Haklılar, ciddi bir kesim gerçekten temel ihtiyaçlarına bile zor ulaşıyor. Ama ben istisnalara değil, genele ve sokaktaki ortalama harcama profiline bakarak konuşuyorum. Rakamlar yalan söylemiyor. TÜİK verilerine göre ekonomimizin yaklaşık %60'ı doğrudan hanehalkı tüketimine dayanıyor. Yani üretip satmaktan çok, içeride tüketerek dönen bir çark var. Asıl sıkıntı ise neyi tükettiğimizde. Dış ticaret istatistiklerine baktığımızda yıllık tüketim malları ithalatının 50 milyar doları aştığını görüyoruz. Raflardan aldığımız, kargoyla kapımıza gelen her şey neredeyse ithal.
BTK ve sektör verileri Türkiye'de yılda ortalama10-11 milyon adet akıllı telefon satıldığını gösteriyor. Cihaz değiştirme süremiz birçok Avrupa ülkesinden daha kısa. Asgari ücretin 3-4 katı fiyatındaki telefonları, kredi kartlarına takla attırarak almak artık normalleşti.
BKM (Bankalararası Kart Merkezi) raporlarında kartlı harcamaların en hızlı arttığı yerler elektronik, hazır giyim ve dijital abonelikler. Robot süpürgeler, son model dev ekran televizyonlar, hiç izlenmeyen dijital platform üyelikleri... Bunların hangisi gerçekten hayati bir ihtiyaç?
BDDK verileri bireysel kredi kartı borçlarının trilyon liraları aştığını gösteriyor. "Yarın kesin zamlanır" psikolojisiyle, aslında ihtiyacımız olmayan ithal ürünlere borçlanarak hem kendi bütçemizi patlatıyoruz hem de ülkenin döviz rezervini eritip enflasyonu kendi elimizle körüklüyoruz.
Devletin üretim politikalarını düzeltmesi şart ama bizim de bireysel olarak bir fren yapmamız lazım. Zaten yeterince zor olan ekonomik şartları, sırf "geri kalmayalım" ya da "anlık tatmin yaşayalım" diye ithal ürün peşinde koşarak daha da içinden çıkılmaz hale getirmenin kimseye bir faydası yok. Önce kendi bütçemizdeki şu gereksiz yükleri atmamız gerekiyor.