buradan pekte faydalı bir tartışma çıkmaz açıkçası, kutuplaşmaya açık bir konu çünkü; daha çok kavga çıkabilir gibi. kod yazabildiği halde, forumlardan script toplayıp kuranlarda vardı zamanında. bu tamamen iş etiği ile alakalı. şuan kendimden örnek verecek olursam, benim en kontrol sahibi olduğum dil php ve js, diğerlerini okurum anlarım ama iş geliştirecek düzeyde hiçbir araç kullanmadan yazamam. misal elime kağıt kalem ver, kağıt kalemle php yazarım. iyidir kötüdür tartışılır sonuçlar, ama sonuç alırım. ki bunu yaparken illa tüm protokolleri, teknolojileri ve mimarileri ezbere bilmeye de gerek yok; soyut olanı bir şekilde somuta çevirebiliyorsun. vibecoding arkadaşlar ise, güvenliği de ai yapıyor, testi de ai yapıyor, tüm kararları alabiliyor ai diye düşünüyorlar ama yanılıyorlar. bu işin en tatlı yanı, detaylara hakim olarak iş yaptığınızda ortaya çıkıyor. örneğin bir resim yükleme siteniz var, kullanıcıdan aldınız resmi ve bir dizine yüklediniz, peki ya sonra? ai'ye kalırsa doğrudan dizinden dosyayı seçer ve çıktılar. halbu ki o /image.png adresinde aklınıza gelecek her türlü süreci uygulayıp, daha sonra header'a bu sayfanın bir image olduğunu söyleyip, format bildirerek resim çıktılayabilirsiniz. her şeyi bilmenize gerek yok, neyi bilmediğinizi bilecek kadar gelişseniz yetiyor. e şimdi müşteri zaten bir şey bilmiyor, senin bu kadar bilgiyle yaptığın bir iş, hiçbir bilgiye sahip olmadan ai'ye yaptırılmış bir iş ile rekabete girdiğinde zaten can sıkıcıyken, birde kendi kendine developer unvanı vermeleri daha da can sıkıcı olabilir. üstelik geliştirme sürecini bilmedikleri gibi, yayınlama ve satış süreçlerine de hakim değiller. en iyisi fatura kestiğinde bu işi "yasal" yaptığını sanıyor ama öyle değil. şu vızır vızır çerez parasına satılan qr sipariş sistemleri mesela, gib'e göre tasarlanmadıysa ve belirtilen protokol üzerinden iletişim sağlamıyorsa geliştiriciye cezası var. bu durum yazılımda böyle değil sadece, eticaret ve reklam sektöründe de böyle. bakıyorum eticaret uzmanı olarak tanıtıyor kendini, ux namına sıfır bilgiye sahip. bakıyorum profesyonel reklamcı, ama reklam verisi üzerine analiz deneyimi sadece kullandığı paneller üzerinden trafiği izlemek; sonucun gerçekten yaşandığı tarafta (sitede) hiçbir kullanıcı takibi yok, bir reklam çalıştığında, site tarafında hangi reklamdan bu sipariş oluşmuş, bu kullanıcı reklamdan hariç siteyi ziyaret etmiş mi, farklı reklamlardan siteyi ziyaret etmiş mi, nihai satın alım kararını neye göre vermiş? hiçbiri yok, reklamı meta da aç, satış var mı sitede? var. tamam reklam çalışıyor.

şimdi yazılımdan uzaklaşalım biraz, sosyal medyadaki paylaşımları inceleyelim. herkes sanayideki araba ustalarından şikayetçi, millet boy boy video çekiyor, şuraya gittim bu kadar fiyat verdi, şuraya gittim motor inecek dedi... adam böyle anlatıyor anlatıyor, en sonunda diyor ki insaflı birine denk geldim, bunların hiçbirine gerek yok, böyle olacak ve bu para. bu mesele developer vs vibecoding meselesi değil, bu durum toplumsal düzeyde insanlarda iş ahlakının olmaması. kimse zaten bu insanlara kamuya mal olacak büyük projeleri emanet etmiyor, üst düzey şirketlerden iş yağmıyor. vibecoding vs developer çekişmesi açıkçası teknolojinin en dip noktalarında yaşanıyor. eğer bir vibecoding ile rekabet halindeysek, burada ne müşterinin ne de ai ile iş yapıp para kazanmaya çalışanın bir kabahati var. konu bilmek/bilmemek veya kaliteli/kalitesiz iş değil, konu toplumsal düzeyde iş etiğinden mahrum insanların olması. bu bir yazılımcı olabilir, boya ustası, manav, oto tamirci vs. olabilir. kaldı ki televizyonda bile hiçbir vasfı olmadığı halde, doktor gibi davranan insanlar var, fizikten zerre anlamayıp quantum diyerek cümle kurarak ruhani rehberlik yapan tipler var. olaylara daha geniş bakın, sadece kendi sıkıntınız üzerinden meslek gruplarını değerlendirmeyin. uzaklaşın ve insanlara bir bakın. bu tarz durumlar her türlü alanda var, talep eden bilinçlenmedikçe, talebi karşılayan taraf daima kendini en iyi pazarlayan olacak. dünyanın en iyi doktorlarına sahibiz ama insanlar doktorları dövüp, cinci hocalara çuval çuval para veriyor.

not: okumaya üşenirseniz ai'ye verin. kesinlikle ai ile iş yapanlara karşı olumsuz bir söylemim yok, sadece bu konu üzerinden başlayarak toplumsal düzeyde iş etiğinin olmadığını kendimce ifade etmeye çalıştım.