Denizanasının bir beyne sahip olmadığını biliyoruz. Onlarda merkezi bir komuta sistemi yok; yalnızca vücuda dağılmış basit bir sinir ağı bulunuyor. Buna rağmen her gün yaklaşık sekiz saat uykuya dalıyorlar. Genellikle geceleri, gündüz ise kısa bir mola şeklinde. Bu düzen şaşırtıcı biçimde bize benziyor.
Bar-Ilan Üniversitesinden araştırmacılar, Cassiopea andromeda adlı ters yüzen denizanasını hem laboratuvarda hem de Florida kıyılarındaki doğal ortamında incelemiş. Aynı zamanda, beyni olmayan fakat günün üçte birini özellikle şafak vaktinde uyuyarak geçiren Nematostella vectensis adlı deniz şakayığını da gözlemlemişler.
Peki neden uyuyorlar? Uyku, canlıları savunmasız bırakır: yırtıcılar, çevresel tehlikeler, kaçırılan beslenme ve üreme fırsatları
Evrimsel süreçte böyle bir davranışın ortadan kalkması beklenirdi. Fakat tam tersine, uyku tüm canlılarda korunmuş durumda. Bu da işlevinin hayati olduğunu düşündürüyor.
Nature Communications dergisinde yayımlanan bir çalışma, bu gizeme yeni bir açıklama getiriyor.
Araştırmaya göre uyku, nöronlardaki DNA hasarının onarılması için gerekli. Sinir hücreleri bölünmez; yani yenileriyle değiştirilemezler. Uyanık kaldıkça hasar birikir, onarım ise uyku sırasında gerçekleşir.
Bilim insanları denizanaları ve deniz şakayıklarında DNA hasar düzeylerini ölçmüş.
Hayvanlar aktifken hasar artmış, uyku sırasında ise azalmış. Üstelik araştırmacılar DNAyı özellikle ultraviyole ışıkla zedelediğinde, canlılar normalden daha uzun süre uyumaya başlamış. Yani vücut adeta tamir zamanı talep etmiş.
Nöronlar yüz milyonlarca yıl önce, günümüz denizanalarına benzeyen ilkel canlılarda ortaya çıktı. Büyük olasılıkla uyku da bu dönemde şekillendi. Türler zamanla bu temel işlevi kendi ihtiyaçlarına göre genişletti: hafıza pekiştirme, öğrenme, enerji tasarrufu gibi ek özellikler eklendi. Ancak temel mekanizma değişmedi: nöronları çalışır durumda tutmak.
Sıradaki soru süngülerle ilgili. Onlarda sinir sistemi bile yok. Eğer uykuya benzer bir duruma giriyorlarsa, acaba neyi onarıyorlar? Bu sorunun yanıtı, uykunun kökenine dair daha da derin bir tablo sunabilir.