Merhaba,

Ay ve yıldızın kullanım şekli, anlamı ve amacı Orta Asya Türkleri'ne kadar dayanıyor. Ancak en yoğun kullanımı bizler Osmanlı döneminde görüyoruz. Orta Asya diye belirttim çünkü ay ve ay yıldız şehitlik ile tam anlamıyla bağdaşmıyor. Türklerin İslamiyet’le tanışmadan önce de ay ve ay yıldız kullandığını biliyoruz. Bu nedenle buraya kısa bir not bırakmak istiyorum çünkü ChatGPT ile cevaplanacak bir soru değil. Bilgi: aktarılır, biriktikçe çoğalır, gelişir ve büyür. Orta Asya döneminde elde edilenler, daha sonra kurulacak ve kurulan topluluklar, beylikler ve devletler tarafından taşınmış. Burası çok önemli çünkü bizler sadece 100 küsür yıllık hafızaya sahip değiliz: geçmişimiz çok daha derinlere gidiyor. Ben yoğun kullanımdan yani Osmanlıdan özetle almak istiyorum.

Osmanlı Devleti, ay ve ay yıldızı 16. yy itibarıyla kullanmaya başladı. Bu konuda pek çok tartışma var ancak tasvir/betimlemelere baktığımızda kullanıldığını görüyoruz. Bu konuda merakı olan Askeri Müze ve Deniz Müzesi'ne bakabilir mükemmel örnekler var. Aşağıya birkaç kaynak bıraktım. Şimdi bayrak nedir? bunu bilmek gerekiyor. Bayrak bir milleti, devleti ya da orduyu simgeleyen alamettir. Bu alamet, üzerinde bulunan renk, biçim, simge ve işaretler ile kimlik kazanır ve hizmet ettiği unsurların aidiyetlerine ilişkin çeşitli nitelikler ortaya koyar. Peki Osmanlının kullandığı ay ve ay yıldız ne anlama geliyor? Aslında temelde "BAĞIMSIZLIK" anlamına geliyor. Evet çok şaşırtıcı ancak temelde kullanım amacı: bağımsızlık vurgusu. Bu nedenle Osmanlı'da ay, yıldız, güneş, yazı, zülfikar, top ve anahtar sıkça tercih edildi. Hatta 3 kıtaya hükmetti 3 hilal koydu arkasına yeşili alarak İslamiyeti temsil ettiğini gösterdi.

Burada kullanılan hilal, Arapça “hell” kökünden türeyen ve yüksek sesle haykırmak, ortaya çıkmak, sevinmek anlamına geliyor. Ayın kavuşum öncesi ve sonrasında uçları sivri bir yay gibi görünen şeklidir. Yenilenme, yaşam, parlaklık ve bereketi temsil etmektedir. Ay kullanımına baktığımızda ise Osmanlı'da ay ve yıldız net olarak ilk defa sanıyorum 18. yy'da kullanılıyor. Hatta bu dönemlerde yıldız 8 ve 5 köşeli olarak tercih edilmişti. Kullanım amacı yine yukarıdaki konuyla benzer ancak çok uzatmamak adına direkt soruya geçmek istiyorum.

Türk bayrağındaki ay ve ay yıldızın anlamı aslında Orta Asya Türkleri'nin ve Osmanlı Devleti'nin kullandığı anlamla "neredeyse" aynı. Yıldız ve ay yıldız(hilal) Yüce Türk Milletinin sürekli kendini geliştirerek sonsuza kadar mevcudiyetini sürdüreceğini ifade ediyor. Aslında inanış olarak Orta Asya'ya gidiyoruz. Kızıl elma görüşü örnek verilebilir. Göktürk hükümdarının meşhur sözü örnek verilebilir: Ey Türk! Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, senin ilini ve töreni kim bozabilir.. Temelinde de bu görüş hakim. Peki neden bu bayrakta ısrar edildi? 1) devlet geleneği 2) Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıktığı gün gök yüzünde bu görüntünün oluştuğu ve herkesin gördüğü söylenir. Aynı görüntü Samsun'a çıkmasının 88. yılında yani 19 Mayıs 2007 tarinde yine ufukta görüldü. İnternette araştırarak o görüntüyü kolaylıkla bulabilirsiniz. 3) devlet felsefemizde bir bağımsızlık birlik beraberlik sembolüdür. İnsandan ve yeryüzünden bağımsız bir hükmediştir/yeniden doğuştur. Özetle devletin ilelebet payidar kalmasıdır.



Hepimiz biliyoruz ki bu mısralar ne zorluklarla yazıldı. Çok büyük zorluklar, sorunlar ve imkânsızlıklar karşısında; sömürgeci Batılı Devletler ve onların siyasî uzantılarına karşı, dört yıl kadar sürdürdüğümüz mücadele bağımsızlık içindi. Bu yüzdendir ki Mehmet Akif Ersoy "Ey benim nazlı hilâlim, Ey benim güzel şanlı bayrağım. Senin yoluna kurban olayım..." dedi.

Bu konuda daha fazla bilgi almak isteyen arkadaşlarımızdan kitap okumayı sevenler ise şu kaynağa bakabilir: İlkay Karatepe, Askeri Müze Bayraklar ve Sancaklar Koleksiyonu, Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı, İstanbul, 2008.

Yok ben kitap alamam dijital bakmak istiyorum diyenler şu arkadaşımızın tezini YÖKTEZ'den inceleyebilir: Müge Kılıçkaya, İstanbul Deniz Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Sancakları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2007.

Çok uzun oldu ama umuyorum kendini keyifle okutur. Selamlar, sevgiler.