Merhabalar hocam,

Bu işin içinde olan biri olarak konuyu kısaca ama net şekilde özetlemek isterim.
Bu tür uygulamaların nedeni çoğu zaman keyfilik değil, ödeme kuruluşlarının taşıdığı hukuki ve finansal risklerdir. Biraz teknik olacak ama açıklayıcı olması açısından detaylandırıyorum.
Öncelikle şunu bilmek gerekir: iyzico ve benzeri ödeme kuruluşları banka değildir. 6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösterirler ve özellikle chargeback (ters ibraz), dolandırıcılık ve kara para aklama risklerinde ilk muhatap konumundadırlar. Yani bir müşteri “hizmet almadım” ya da “memnun kalmadım” diyerek itiraz ettiğinde, Visa/Mastercard’a parayı önce ödeme kuruluşu öder, ardından bu tutarı satıcıdan tahsil etmeye çalışır.
Özellikle dijital hizmetler (SEO, yazılım, danışmanlık vb.), kart ağları nezdinde en riskli kategoriler arasında yer alır. Bunun temel nedenleri şunlardır:
  • Fiziksel bir teslimin olmaması
  • Hizmetin tamamlanıp tamamlanmadığının subjektif yorumlara açık olması
  • “Memnun kalmadım” gerekçesinin dahi chargeback sebebi olabilmesi
Bu nedenle risk ekipleri bu tür işlemlerde oldukça temkinli davranır.
Bizde hukuken fatura, hizmetin verildiğine dair güçlü bir karinedir. Ancak kart ağlarının bakış açısı bu noktada farklıdır. Visa ve Mastercard kurallarına göre fatura tek başına yeterli bir delil sayılmaz. Kart ağları;
  • Müşterinin hizmet şartlarını açıkça kabul ettiğini
  • Hizmet kapsamının net olarak belirlendiğini
  • Satıcının olası bir itirazda kendini savunabileceği güçlü bir onay mekanizmasının bulunduğunu
görmek ister.
Bu nedenle;
  • Mail ve WhatsApp yazışmaları genellikle “zayıf delil” kabul edilir
  • Dijital sözleşmeler çoğu risk ekibi tarafından yeterli bulunmaz
  • Islak imzalı sözleşme, tamamen chargeback durumunda ödeme kuruluşunun kendini koruma amacıyla talep edilir
“Islak imza yoksa parayı iade edin” yaklaşımının arkasındaki düşünce de tam olarak budur. Ödeme kuruluşu şu mantıkla hareket eder:
“Bu işlem ileride ters ibraza düşerse zararı ben üstlenirim.”
Dolayısıyla ya;
  • Kendini güvence altına alacak kadar güçlü evrak talep eder
  • Ya da riski tamamen ortadan kaldırmak için iadeye yönlendirir
Bu yaklaşım ticari açıdan adaletsiz ve dijital ticaretin doğasına aykırı olabilir; ancak tamamen risk yönetimi refleksiyle uygulanmaktadır.
Asıl problem ise şu noktada başlıyor:
Bu risk kriterleri en başta açık ve net şekilde belirtilmiyor. Ödeme alınırken herhangi bir sorun yokken, tutar büyüdüğünde kurallar değişiyor. Satıcıya en başta “şu tutarın üzerindeki işlemlerde şu belgeler gereklidir” denmediği için ciddi mağduriyetler yaşanıyor.
Özetle; iyzico bu uygulamaları “kötü niyetle” değil;
  • Chargeback korkusu
  • Kart ağlarının baskısı
  • Regülasyon ve ceza riskleri. Bu yazı bilgilendirme amacıyla yazılmıştır. Benzer durumları yaşayanlar için umarım faydalı olur, bu paylaşım kişisel tecrübe ve genel sektörel bilgiler ışığında yapılmıştır. Hukuki görüş veya resmi bir yönlendirme niteliği taşımaz.