El Salvador olayı dediğimiz şey, aslında yıllardır çetelerin pençesinde yaşayan bir halkın yeter artık dediği noktada başlayan büyük bir dönüşüm hikâyesi. Orta Amerikanın küçücük bir ülkesi ama adı hep şiddet, cinayet, uyuşturucu ve çete savaşlarıyla anılıyordu. İnsanlar yıllarca sokakta yürürken bile diken üstünde yaşadı. Kimi zaman sadece otobüse binmek bile tehlikeydi. Çünkü çeteler her yerdeydi; otobüs şoförleri bile haraç ödemedi diye öldürülebiliyordu.
2022nin Mart ayında ise olay patladı. Üç gün içinde 87 cinayet işlendi. Düşünsene, bir ülke için bu inanılmaz bir rakam. O noktada devlet artık radikal bir karar aldı ve olağanüstü hâl ilan edildi. Bu olağanüstü hâl sayesinde polis ve asker çok daha geniş yetkilerle sokaklara çıktı. Çete üyesi olduğu düşünülen insanlar hızlıca gözaltına alındı. Sayılar öyle büyüdü ki, birkaç ay içinde on binlerce kişi tutuklandı. Bugün baktığında 70 binden fazla insan bu operasyonlarda cezaevine girdi.
Tabii bu tablo çok çelişkili. Bir yandan halkın büyük bir kısmı memnun. Çünkü onlar için en önemli şey güvenlik. Yıllardır çocuğum sokağa çıkabilecek mi, gece eve sağ salim dönebilecek miyim? diye düşünen insanlar, bir anda daha huzurlu bir ortam buldu. Cinayet oranları tarihin en düşük seviyelerine geriledi. Kimi mahallelerde artık duvarlardaki çete graffitileri bile silinmiş durumda.
Ama işin diğer tarafı da var. İnsan hakları örgütleri, Bu kadar hızlı tutuklama olur mu? Masum insanlar da arada kaynıyor diye tepki gösteriyor. Cezaevlerinin aşırı kalabalıklaşması, avukatlara ulaşamayan insanlar, adil yargılanma haklarının kısıtlanması gibi sorunlar sık sık gündeme geliyor. Yani güvenlik artarken, hukuk devleti ilkelerinin yara aldığı da söyleniyor.
Bir de işin sembolik tarafı var. Hükümet, devasa bir cezaevi inşa etti, adı da Terörle Mücadele Merkezi. Binlerce kişi oraya transfer edildi ve medyaya yansıyan görüntüler çok ses getirdi. Yüzlerce mahkûm tıraşlı kafalarla, üstleri çıplak, zincirli şekilde dizilmişti. Bu görüntüler, Bakın çeteler bitti, devlet güç gösteriyor mesajı olarak sunuldu. Halkın bir kısmı bunu alkışladı, ama dışarıdan bakan bazı kesim bu insanlık dışı dedi.
El Salvador olayı işte bu yüzden sadece bir güvenlik operasyonu değil, aynı zamanda büyük bir tartışma konusu. Bir tarafta huzur isteyen halk, diğer tarafta insan hakları kaygıları var. Bir yandan cinayetler azaldı, insanlar rahatladı deniyor, diğer yandan hukuk zedeleniyor, masumlar da zarar görüyor sesleri yükseliyor.
Aslında bu olay, devletin suç örgütlerine karşı gücünü nasıl kullandığını ve bu gücün nerede sınırlandırılması gerektiğini sorgulatan bir örnek. Halkın gözünden bakınca, şimdiye kadar kimse bizi korumuyordu, ilk defa nefes alıyoruz duygusu hâkim. Uluslararası çevrelerin gözünden bakınca ise böyle devam ederse otoriterliğe kayabilir endişesi var.
Kısacası El Salvador olayı, bir ülkenin güvenlik ve özgürlük dengesi arasında nasıl bocaladığının canlı bir örneği. İnsanların hayatında çok somut değişiklikler yaratıyor ama aynı zamanda demokrasinin sınırlarını zorlayan bir deney olarak tarihe geçiyor.
https://www.youtube.com/watch?v=H42zWaD4A4s
---------------
El Salvador'un hikayesini okuyunca, insan "biz neden yapmıyoruz" demeden geçemiyor değil mi?