Çok yanlış bir düşünce bu.

Nedense ülkemiz de yerli ve milli denilince her şeyin Türkiye de üretilmek zorunda olacağı algısı oluşuyor.

Apple dan örnek verelim.
Sadece yazılımı kendisine ait. Bellek, ram, ekran, kamera, işlemci hepsi başka ülkelerden ve firmalardan geliyor. Üretim yeri USA değil Çin. Bir tek işlemci olarak silikon işlemci kullanıyor ve onu da kendisi üretiyor.
Ama elde ettiği başarıya bakar mısınız?
Sadece kasada ki karıyla Türkiye de ki tüm şirketleri satın alabilecek gücü var.
Önemli olan parçaların nereden alındığı, nerede montajlandığı değil, ülkeye katma değeri nedir o önemli.
100 birim ithal edip 130-140 birim olarak ihraç edilebiliyorsa bu bir başarıdır.

Geçen de Emin Çapa; yok bataryası şuradan motoru şuradan falan, ithal deyip aşağılıyordu. Bunlar bir de ekonomist olacak. Maalesef AKP düşmanlığı muhaliflik hastalığına dönüşmüş. Merdan Yanardağ da sırf Erdoğan'ın damadı diye SİHA ları aşağılıyordu. Memlekete kağıt uçak kadar faydası olmayanlar iyi bir şeyler olunca sırf AKP yaptı diye küçük görüyor.
Neyse siyasete girmeyeyim.

Burada daha önemli bir şey gözden kaçıyor.

Bir aracı banttan indirmek kolay. Fakat en önemli şey aracın maliyeti, yedek parça fiyatı, servis desteği.

Bir araç alırken ilk baktığımız şey aracın fiyatıdır. Elde ki birikmiş para ve bankadan çekilecek kredi ile alınıyor bir çok araç.
Ama sadece araç fiyatı tek başına bir kriter değil.
Karar vermede ki asıl kriter yedek parça maliyeti.
Sırf yedek parçası ve servis ücreti yüksek diye farklı modellere geçildiği oluyor.
Hadi diyelim ki araç fiyatı ve yedek parça fiyatı uygun olsun. Servis desteği iyi değilse bu da o araçtan vazgeçmek için bir kriter olabiliyor.
Eğer önem sıralaması yapacak olursak;
Araç fiyatı %30, yedek parça fiyatı %50, servis desteği %20 olarak düşünebiliriz. Tabii bu benim şahsi düşüncem.

Fiyatı hakkında aylardır bir spekülasyondur gidiyor. 1 milyona yakın bir fiyatı olacağı konuşuluyor. Ama net bir rakam verilmiyor. 29 Ekim de de zaten kaça satılacağı açıklanmadı.
Eğer 1 milyon TL denilseydi büyük ihtimal Mart ayında ilk satışlar başladığında fiyat enflasyon vs ile beraber 1200000 TL bile tutabilir. Bu kadar kısa sürede niye bu kadar zamlandı denmesin diye mart ayında açıklayacaklar bence.
Ama 1 milyon TL altında olacağını sanmıyorum

Elektrikli bir araç olması ve Tesla ve benzeri gibi araçların yakın bir fiyata sahip olması nedeniyle su götürebilir fiyatı. Ama araç almak isteyen ama parası olmayan yada bütçesi olmayanlar mecbur ya 2. el yada benzinli araç tercih edecektir. Burada aslında asıl amacın elektrikli araç sınıfında değil benzinli araç sınıfında fiyat rekabet edebilmesinin sağlanmasıydı.

Ama en önemlisi yedek parça maliyeti ne olacak? Nerede ve nasıl üretilecek? Ne kadara mal olacak. Senede üretilecek 175000 araç için yeterli parça üretilebilecek mi?
Satın almada ki en büyük kriter bence bu olacak. Eğer çok yüksek rakamlar çekilirse aracın satışı ciddi oranda düşer.

Aracın maalesef ön konsolunu beğenmedim. Boydan boya bir ekran var. Eğer o ekran yekpare bir ekransa çok kötü. Allah korusun en ufak bir kaza da o koca ekran çöp olabilir. Maliyetini düşünmek dahi istemiyorum. Sırf araca yandan bile çarpılsa belki ekran çöp olacak. Boylu boyunca bir ekran yerine Tesla da ki gibi küçük bir ekran daha mantıklıydı. Bu sırf maliyet olarak değil montaj ve yedek parça maliyeti konusunda da ciddi bir avantaj sağlardı.

Gelelim servis ağına.
Mutlaka 81 ilde Mart ayına kadar ciddi bir servis ağı kurulmak zorunda. Satın alan vatandaş Ankara, İzmir, İstanbul gibi büyük kentlere gitmek zorunda kalırsa satın almaktan vazgeçer.
Araç banttan indiğinde en azından büyük kentlerde ciddi bir servis ağı kurulmamış olacaksa çıkış tarihinin ertelenmesi daha mantıklı.

Bir de kredi konusu var.
Asgari ücretli yada memur aracı alamaz. Millet faturasını ödemekte zorlanırken bu araç için kolay kolay ödenek ayıramazlar.
Ancak zenginler alabilir bu aracı. Zaten geçen de televizyonda birisi dedi, bu fiyata alamam ama yine de gurur duydum diye.
Mutlaka kamu bankaları özel krediler açıklayacaklardır. Özel bankalar ise fahiş faizler isteyebilir. Buda kredi çekmek isteyen vatandaşları kamu bankalarına mecbur bırakacaktır.

Son olarak şarj istasyonları.
Halen daha bir çok il ve ilçe de yeterli sayıda şarj istasyonu yok.
Şu anda Türkiye de 2639 şarj istasyonu var. Avrupa ile kıyaslandığında çok gerideyiz.
2021 verilerine göre Hollanda da 92000, Almanya 60000, İngiltere 40000 şarj istasyonuna sahip.


Resimde 2020 yılına ait bir görsel ama ciddi bir artış olmamış o günden bu yana. İç anadolu ve güneydoğu illerinde ya çok az yada hiç yok.
Müstakil evi olan için çok sorun olmaz. Voltajı düşük de olsa 3'lü priz çekip iyi kötü şarj eder ama apartmanda oturan birisi nasıl şarj edecek?
Şarjın bittiğini varsayalım. Benzinli araç olsa iyi kötü gidip benzin alırsınız ama bunda öyle bir seçenek yok. İlla elektrik lazım.
Sırf bu şarj meselesi yüzünden batı illerinde satışlar iyi olsa da doğuya gittikçe satışlar düşecektir.

Tüm bu kriterler göz önüne alındığında bence çok aceleye gelen bir proje oldu. Seçime giderken AKP illa ki bunu seçim propagandası olarak kullanmak istiyor. Ama aceleye gelmesi ters tepebilir.

Bu arada ben bunu bir AKP hizmeti olarak görmüyorum. Tabii ki millete faydası ve menfaati olan bir şey desteklenmeli. Sahip çıkılmalı.
Yok orası italyan, yok şurası alman falan bunlar boş laflar.

Unutmadan geçmeyelim. Senede 175000 aracın banttan ineceği söyleniyor.
Tesla 2018 başında hafta da 5000 adet Model 3 üreteceğiz demişti ama zor da olsa ancak haftada 2000 adet üretilebildi. Şimdi tabii senede 1 milyona yakın araç üretilebileceği konuşuluyor.
Daha işin başında olan bir şirket için çok iddialı bir rakam.
Sene de 175000 araç için günde (gün aksatmadan) 479 araç üretmek gerekiyor.
Bu kadar spesifik donanıma sahip, ciddi bir el işçiliği gerektiren araç için çok ütopik bir rakam.
Tesla bile aslında ürettiği araçlarda sadeliği ve basitliği bir çizgi yakalamak için değil; üretimi ve montajı kolay olsun diye yapıyor.
Tabii bunlar hedeflenen rakamlar. 175000 olmaz da 100000 olur. İlla tutturulacak diye kaide yok ama başlangıç seviyesi için bile çok yüksek bir rakam.
Çok ciddi çalışma, çok fazla otonom araç ve işçi gerektiriyor.

Umarım başarılı olur.