Herkese merhabalar, son zamanlarda yaşanan çok fazla mağduriyet nedeniyle belli başlı konulardan bahseden bir konu açmak istedim. Forumda ilgili konum üzerinden kendimde token çıkarma, borsa oluşturma vb. bir çok hizmeti sunuyorum. Scam yapma niyetiyle gelip özellikle o isteklerde bulunanlar sayesinde de akla gelmeyecek mantıkta ince detaylar keşfettim. Bunları token alırken özellikle dikkat etmeniz için listeleyeceğim.
Öncelikle alacağınız tokenin kontratını incelemeyi bilmeniz gerekiyor. Bunu bscscan veya etherscan üzerinden ( hangi ağdaysa ona göre )read contract kısmından yapabilirsiniz. Bu da az çok kod bilgisi gerektiriyor tabi ama bunu yaparak tokenin özellikleri neler görebilirsiniz.
Son zamanlarda kontratlara çok enteresan özellikler eklemeye başladılar ve bunlar kimsenin dikkatini çekmediği, kimse kontratları incelemediği için çok kişinin canının yanmasına neden oldu.
Token Recover özelliği sayesinde yaktık dedikleri tokenleri geri çekip havuzu boşaltabiliyorlar örneğin. Eğer kodlarda bu özellik mevcutsa 0x0000dead gibi adreslere token gönderilmiş olsa dahi bilinki geri çekilebilir.
Renounce Ownership diye whitepaperlarda son zamanlarda görülmeye başlanmasının nedeni yukarıdaki bahsettiğim gibi token recover vb. kontratı oluşturan kişinin kodlar içerisine eklediği ve kendisinin kullanabildiği ona özel komutlar yerleştirmesi neticesiyle bu kodları çalıştırmaktan vazgeçmesine dayanıyor. Yani bunu transfer ownership yaparak yetkiyi ölü bir adrese aktarıyor 0x0000dead gibi ve bu durumda token sahibi de geri tekrardan yetkiyi devralamıyor. Ancak bunu yazması yeterli değil gerçekten renounce ownership yapmış mı kontrol etmelisiniz.
Renounce ownership olan bir tokende çoğu sorun ortadan kalksa da bu ownership olan tokenlere güvenmeyin demek değil. Kodları okuyup sahibinin yetkilerinin neler olduğuna dikkat etmeniz önemli noktası. Mesela geçenlerde birisi benden tokenlerin alım satım özelliğinin istenildiği zaman kontrat sahibi tarafından dondurulabilmesini istedi ve ağın zaten bunu desteklemeyeceğini düşünüp yapılamaz demiştim. Örnek token paylaşınca ağın kontratlarda yazılan ne olursa olsun sorgulaması olmadığını ve her türlü kodu çalıştırdığını fark etmiş oldum. Henüz canı yanan duymasamda bu gibi bir özellik var mı yok mu bu da kontrol etmeniz gereken noktalardan bir tanesi.
Likidite konusuna gelecek olursak; likiditenin kilitli olması geri alınamayacağı anlamına gelmiyor. Uzun uzun mantığını anlatmak istemiyorum ama en özet haliyle swap havuzlarında tokenin değer mantığı havuz bnbsi % token şeklinde işlediğinden değeri çok yükselen bir tokende elinde yüksek miktarda o tokenden bulunduran kişi tümünü bir anda satarak havuzu boşaltabilir. Bu nedenle zaten değeri %1i aşmayan cüzdanlardan bahseden whitepaperlar görmektesiniz. Ancak bu da demek değilki bu cüzdanlar sahibine ait değil ve bir anda birleştiremez. Elindeki cüzdanların tamamını birleştirip pancakeswap, uniswap veya hangi swap borsasında likiditesi varsa hepsini tek işlemde yine çekmesi mümkün olabiliyor. O yüzden iyi araştırıp sahiplerinin kimler olduğunu bildiğiniz veya güvenilirliğinden emin olduğunuz tokenlere yönelmek bu alanda en mantıklısı olacaktır.
Konuyu sabahtan beri mağduriyet yaşayanlar ve bilgi almak isteyenlerin çoğalması nedeniyle hepsine toplu yanıt olması açısından hızlıca açtım. Aklıma gelen veya karşıma çıkan yeni durumlarında tamamını zamanla bu konuyu güncelleyerek eklemeyi planlıyorum. Ve son olarak: YTD ☺