Sigara Neden Zararlı? (Bırakmak İçin Ne Yapmalı?)
Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) verilerine göre dünya üzerinde yaklaşık 700 milyon çocuk ya da dünya nüfusunun neredeyse yarısı her gün sigara dumanını solumakta. Dünya genelindeki çocukların %40 dan fazlası en azından bir tane sigara kullanan ebeveyne sahip. Yine Dünya Sağlık Örgütü nün (WHO) verilerine baktığımızda 2004 yılında gerçekleşen 600.00 prematüre çocuk ölümünün %31i ikinci el dumana bağlı ölüm olarak kayda geçmiştir. Bütün bu oranlar zaten açık bir şekilde ortada olan sigara kullanımının zararlarını bizlere bir kez daha hatırlatmakta. Bu çalışmada sigaranın neden zararlı olduğunu şu iki başlık altında inceleyeceğim sigara kullanımının psikolojik etkileri ve sigara kullanımının fizyolojik etkilerini ve en son da sıklıkla işittiğimiz Bırakmak istiyorum ama bırakamıyorum. yakarışına yönelik olası çözümleri ve yolları artık biliyor olacaksınız.
Sigara Kullanımının Psikolojik Etkileri Nelerdir?
Dünya genelinde insanlar sigara kullanımının fizyolojik zararlarının az çok farkındadırlar fakat yapılan birçok çalışma gösteriyor ki sigara kullanımının aynı zamanda psikolojik bir yönü de vardır.
Psikolojik anlamda el alınması gereken bağımlılık meselesi ile başlayalım. Sigarada bilindiği üzere nikotin bulunmakta. Nikotin çok güçlü bir uyarıcı ve alkaloittir. Bağımlılık üzerindeki etkisine bakacak olursak işleyişi şöyledir: Vücuttaki nikotin seviyesi arttıkça kişinin moodu (ruh hali) ve konsantrasyonu iyileşir, öfke ve stres seviyesinde azalma meydana gelir ve kişinin kasları gevşer, iştahı azalır. Bütün bu etkiler her ne kadar olumlu özellikler olarak görünse de işte tam olarak bu etkiler sigara bağımlılığına sebep olur.
Sigara kullanımının bir başka psikolojik etkisi kaygı bozukluğuna sebebiyet vermesi yahut kaygı seviyesini arttırmasıdır. Bağımlılık meselesinde bahsettiğimiz gibi nikotin stresi seviyesini azaltır ve rahatlamaya yardımcı olur fakat tam da bu noktada belirtmemiz gereken önemli bir husus vardır ki bu rahatlama çok anlık ve geçici bir rahatlamadır. Etkisi oldukça kısa sürer ve ardından yoksunluk belirtilerine sebep olurken nikotine karşı istek ve arzuyu arttırır. Bu bağlamda sigara içmek kısa vadede kaygı semptomlarına benzer yoksunluk semptomlarını azaltır ancak bu anlık bir süreçtir ve salt kaygının kendisini azaltmadığı gibi kaygının altında yatan ana sebeplere de bir çözüm olamaz. Bu etkinin kısa sürmesi zaten kaygının azalması beklentisiyle kullanılan bir şeyin, etkisinin olmaması veya etkinin çok kısa sürmesi hasebiyle kaygı seviyesinin artmasına sebep olur.
Sigara kullanımı depresyon ile de doğrudan bağlantılıdır diyebiliriz. Bu bağlantıyı şu şekilde açıklamak mümkündür: Nikotin uyarıcısı beyinde dopamin hormonunun salınımına yol açar. Dopamin pozitif duyguları tetikleyen bir hormondur ve vücudumuzun kendisinin de hali hazırda dışarıdan ekstra bir uyarıcıya ihtiyaç duymadan üretmekte olduğu bir hormondur fakat sigara kullanımı sürekli olarak dışarıdan gelen ekstra bir nikotin ve buna bağlı olarak da dopamin takviyesi demektir. Beyin bir süre sonra dışarıdan hazır bir şekilde aldığı bu hormona alışacaktır ve kendisi zamanla üretimini azaltacaktır. Bu da şu demektir ki kişi sigara kullanmadığı zaman dopamin seviyesi oldukça düşük olacaktır ve olumsuz düşüncelerle birlikte bu durum onu mutsuzluğa ve zamanla depresyona sürükleyecektir.
Sigara Kullanımının Fizyolojik Etkileri Nelerdir?
Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) yayınladığı rapora göre tütün dumanında 4000 kadar bilinen kimyasal vardır. Bu kimyasalların 250 kadarın zararlı ve 50den fazlasının da insanlarda kansere sebep olduğu ortaya çıkmıştır. Buna ek olarak sigara sadece kullanıcı için zarar teşkil etmiyor sigara dumanı aynı zamanda özellikle kapalı alanlarda kullanıldığı zaman içici olmayan kişiler üzerinde de etkilerini göstermektedir.
Sigara kullanımının fizyolojik zararlarından ilki olarak operasyonlar sonrası iyileşme sürecinin zorlaştırmasını ve ameliyat sonrası oluşacak komplikasyonları ele alarak başlayabiliriz. Sigara da bulunan karbon monoksit ve nikotin maddeleri vücuttaki oksijen seviyesinin azalmasına sebep olabilir ve bu da kalp ameliyatları sonrası için ciddi riskler barındırmaktadır. Buna ek olarak tütün içmek akciğerlere zarar vererek uygun miktarda havanın geçmesini zorlaştırdığından akciğer ameliyatları sonrası komplikasyonlara sebebiyet verebilir.
Sigara kullanımı ameliyat sonrası komplikasyonlara sebep olmanın yanı sıra doğrudan hastalılara da sebep olur buna verebileceğimiz en büyük örneklerden biri kanserdir. Dünya üzerinde meydana gelen her 5 akciğer kanserinin 4ü sigaradan kaynaklanmaktadır ve akciğer kanseri bütün kanserler içinde hayatta kalma olasılığı en düşük olandır. Ayrıca sadece akciğer kanserine de sebebiyet vermiyor bununla birlikte gırtlak, over (yumurtalık), bağırsak, mide ve farenks (üst yutak) gibi diğer kanser türlerine de sebep olmaktadır. Sigaranın nasıl kansere sebep olduğu kısmına gelecek olursak, daha önceden de belirttiğimiz gibi tütünün dumanının içerisinde birçok kimyasal barınmakta ve bu kimyasalların bazısı da DNAda mutasyon oluşumuna neden olmaktadır. Hücrelerde meydana gelen mutasyonlar da zaten kanserin başlıca sebebidir.
Sigaranın fizyolojimiz üzerindeki diğer etkileri şu şekilde sıralanabilir:
Solunum sistemi hastalıkları (zatürre, bronşit, astım gibi)
KOAH hastalığının sebebi sigaranın yan etkileridir.
Damar tıkanıklığı
Sindirim sistemi hastalıkları
Dişte saramalar, diş eti hastalıkları, diş çürükleri, diş kaybı ve ağız kokuları
Cansız ve pürüzlü bir cilt görünümü
Koku alma duyusunda azalma
Kadınlarda menopozun erken başlamasına neden olabilir.
Hamileyken sigara kullanan annelerin çocuklarında zeka geriliği meydana gelebilir.
Sigarayı Bırakmak İçin Neler Yapılabilir?
Sigarayı ani bir şekilde bırakmak en az etkili olan yoldur diyebiliriz. Aniden bırakmak eğer kararsızsanız, kendinize tam anlamıyla güvenmiyorsanız, emin değilseniz, hayatınızda önemli değişiklikler meydana gelmekteyse veya eğer bir kriz dönemi içerisinden geçiyorsanız çok da doğru bir karar olmayabilir fakat ileriyi planlıyorsanız, çevrenizde bu süreçte size destek olacak insanlar varsa, kararlıysanız ve doğru zamanı seçtiğinizi düşünüyorsanız bu süreç daha anlamlı ve doğru bir şekilde ilerleyebilir.
Bu sürece sigarayla olan ilişkinizi gözden geçirerek başlayabilirsiniz. Sigarayı bırakmaya yönelik motivasyonunuzu arttırmak amacıyla sigaranın sizin hayatınızdaki etkilerini düşünün mesela. Sizin yaşam kalitenize ne yönde şekil veriyor. Sigarayı bıraktıktan sonra neler kazanacağınıza odaklanın örneğin daha iyi fiziksel sağlık, daha taze nefes, daha iyi konsantrasyon ve diğer şeylere harcamak için cebinizde daha fazla para. Sizi motive edecek bu etmenleri yazıya geçirmek da faydalı olacaktır.
Bunlar dışında sigarayı bırakma sürecinde yardımcı olabilecek başka birkaç madde olarak şunlar sıralanabilir:
Ailenizden ve yakın çevrenizden destek ve yardım almak.
Sizi sigaraya yaklaştıracak veya size sigarayı hatırlatacak her türlü tetikleyiciden uzak durun.
Yoksunluk belirtilerine önceden hazırlıklı olmak önemli bir detay.
Bu süreçte bir terapistten yardım alabilirsiniz.
Nikotin takviyesi alarak veya ilaç tedavisi görerek bu süreci daha kolay atlatabilirsiniz.