Suç nefis değil bilinç işidir önce bunda karar kılalım.
Sorunuzun psikolojide de sosyolojide de net bir cevabı yok. Daha iyi anlatmak için dört senaryoya böldüm:
İnsanı suç işlemeye iten etmenlerin arasında eğitimi, sosyal ve kültürel gelişimi de vardır. İşte atıyorum en basit anlatımla İstanbul'un en çok suç işlenen semtiyle en az suç işlenen semtinde ikamet eden kişilerin eğitim durumlarını göz önünde bulundurursanız çok basit bir istatistikle sorunuzun cevaplarından birine ulaşırsınız. İnsan şayet eğitimi, gelişimi bilerek ve isteyerek tercih etmediyse bu senaryoda sorumlu kendisidir.
Cevap 2: Sosyal devlet, ülkenin her vatandaşını bilinçlendirmek, medeniyet seviyesine ulaşmasında yardımcı olmak, fırsat eşitliğine dahil etmek zorundadır. Çocukluğundan itibaren doğru yönlendirilmeyen bir bireyde davranış bozukluklarının görülmesi çok normal. Burada sorumlu devlet.
Cevap 3: Bu senaryoda toplum tarafından sindirilmiş, çocukluğundan itibaren başkalarının doğrularıyla büyümüş, varoluşunu gerçekleştirememiş, birey olmayı başaramamış bir insanı ele alalım. Eğitim ailede başlar, okulda ve sokakta devam eder. Suçun normalleştirildiği bir ortamda büyüyen, fiziksel ya da mental şiddeti güç göstergesi olarak tanımlayan bir insanda da davranış bozukluklarının görülmesi çok normal. Bu senaryoda sorumlu toplum.
Cevap 4: İnsan elinde olmayan psikolojik hastalıklar nedeniyle suça eğilimli olabilir. Doğru ile yanlış ayırt edemeyebilir. Elbette bu hastalıklar bazı bireysel ve toplumsal faktörlere bağlı olarak gelişse de, örneğin şizofreninin kalıtsal olabildiğini görüyoruz. Bu senaryoda sorumlu kim? Hastalık?
Yani aslında suçun temelinde birçok faktör yatar. Ben en başta eğitim ve bilinç olduğunu düşünüyorum. Toplumsal etkiler de bireysel faktörler de ancak eğitimle aşılabilir çünkü.
İnsan bilinçli şekilde suç işleyemez. Senin dediğin düşünerek veya planlı şekilde suç işlenmesi olabilir. Suçlar genellikle cezalandırılır ve kimse alacağı cezayı önceden düşünmez öngörmez çünkü bilinçli bir düşünce hali yoktur. Eğitimli olan insanlarda suç işleyebiliyor suça daha az meyilli olmalarının sebebi bilinçli olmalarından dolayı olmayabilir daha ziyade kendilerini belli bir sınıfa sokarlar.
Eğitimin düşük olduğu yerlerde de ortama ayak uyduran insanlar çevrelerinden örnek alarak kendilerini bu sınıfa sokmak için gerekirse suç işlemeyi aksiyon olarak görebiliyor. Suç işlemek onlar için basit eylem macera oluyor bana kimse karışamaz modunda oluyorlar. Eğitimli sınıfa baktığımızda bireylerin alacakları cezadan korkar durumda olduğunu görüyoruz.
Bilinçli insan ise asla suç işleyemez zor durumda kalsa bile bunun çözüm olmadığını bilir. Alacağı ceza ile ilgilenmez kendisine yakıştıramaz. Eğitimli insana hakaret et suratına vur aynısını sana yapıyorsa aldığı eğitimi çöpe atsın. Eğitimli insanlar duygularını bastırabilirler ancak gerçek bir aydınlanmanın sonucunda sana birisi vurursa karşılık vermek çok güçleşir çünkü öfke duymazsın karşındakini incitmezsin.
Toplum üzerindeki baskı bizler için bir sınavdır. Burada da göreceksiniz suçu topluma yıkanlar suç işlemeye meyilli olabilirler. Bugüne kadar suç işlememiş olabilirsin ama demek ki altta bir takım duygular barındırıyorsun. Kendini suç işlemeye hazırlıyorsun suç işlediğinde kendine uydurduğun bahanen hazır olacak. Tutuklanan zanlıya sorarlar niçin yaptınız derler namus için yaptım diyerek bağırır.
Sinir uçlarınızla oynandığını mı düşünüyorsunuz? O zaman sınanıyorsunuz ve kendinizi denetimden geçirin.