Taze sebze-meyve üretim satış döngüsünde en masum olan taraf üretici ve son kullanıcıdır. Arada kalan bütün komisyoncular, halciler ve pazarcılar en basit tabirle dolandırıcıdır. Belediye başkanı elbette topu esnafa atacak çünkü en az rant orada var. Kolaysa halcilere veya komisyonculara atsın. Hele ki kendi üzerine hiç alamaz, neyse.

Bir dönem istiridye mantarı üretimi yaptığım için halcileri ve pazarcıları iyi biliyorum. Günlük üretimim düzenli olarak 200-400 kg arasındaydı. Dolayısıyla perakende satma imkanım yoktu. Sağa sola ilan verdikten sonra bana ulaşan veya benim ulaştığım pazarcılara mantar satmaya başladım. İstisnasız 2-3 alışverişten sonra hepsi sürekli aldığı ve anlaştığımız fiyattan mantarı daha düşük almak için ticaret etiğine uymayacak şeyler yaptı. Ne yaptı ? istiridye mantarı günlük toplanan ve 1-2 gün içinde satılması gereken bir ürün. Zaten hiç bir toptancı veya pazarcı 1 gün durmuş mantarı almaz. Pazarcılar arayıp mantar istiyorlar, fiyatta anlaşıyoruz, o dönem (2012) için kilosu 5 tl idi. Mantarı günlük toplayıp istedikleri yere istedikleri saatte nakliye ediyorum, kasaları araçtan indiriyorum. Ödemeyi yaparken birden fiyatı 4 tl'den hesaplıyorlar. Öyle anlaşmadık deyince "işine gelirse kardeş, beğenmezsen al malını git". Eyvallah malı alır gideriz de çoğunlukla gecenin bi vakti, 300-400 kilo mantar için müşteri bulma imkanı yok. Ertesi güne kalsa 3 liradan bile satılamayacağını herkes biliyor. Mecbur kalıp 4 tl'den veriyorsun. Oldu da paranın bir bölümünü almadın, haftaya gel al dediler ve kabul ettin. Hemen git bir bardak soğuk su iç, o parayı asla alamazsın. İstisnalar var mıdır bilemiyorum, bana hiç denk gelmedi. İşi bıraktığımda pazarcılardan tahsil edemediğim 6 bin lira vardı. Bu arada pazarcılar %100 kâr etmeden ürün satmaz. Benden 5 tl'ye alıp tezgaha döküp 12 tl'den az yazanı görmedim. Yani bu haberdeki alış fiyatı 70 kuruş değildir ama 4 liradan da fazla değildir.

Bunun bir de hal ayağı var. Bayrampaşa sebze halinde mantar alan yerler var. Onlar daha beter. Gün gelir 3-4 defa ararlar mantar getir fiyat 5 tl derler, toplar götürürsünüz mantarı bırak satılınca parasını alırsın derler. Orda sistem öyleymiş. Hiç bırakmadım, 4 liraya başkasına sattım. Hadi benim aracım 500 kg mantar alıyor, toplam 2500 tl. Adam adanadan domates getirmiş 30 ton, gözümün önünde "ya bu fiyata bırakırsın ya da malını al git" diyorlar. Aynı şekilde farklı fiyata anlaşmışlar öncesinde. İşin kötüsü halde birinin almadığı malı başka hiç kimse almaz. Fatura, evrak, belge zaten yok.

Ne zaman ki hal sistemi tamamen ortadan kalkar, o zaman sebze-meyve fiyatları biraz düzelir, üretici kazanır. Vatandaş kazanır.