Böyle bir konu açılmadığını farkettim ve forumda insanların yazdığı mesajlardan yaptığım çıkarım doğrultusunda bu konunun açılması gerektiğini düşündüm. Çünkü insanlar bazı terimlere pek aşina değiller, bazılarını yanlış biliyorlar, bazılarını da ilk kez duyuyorlar. Hatta bazı insanlar bu terimlerden yeni terimler türetme yoluna gittiğinde birçok insan "burada ne demek istedi acaba" diye düşünmek zorunda kalıyor. Buraya coin dünyasına ait tüm terimleri yazacak kadar bilgi birikimim yok malesef ama en azından birkaç tane terimi açıklayarak bir başlangıç yapmış olurum. Herkes bir terim yazsa sağlam bir bilgi birikimi oluşur. En temel şeyler hakkında yazmayı düşünmüyorum. Örneğin "bitcoin nedir" gibi bir madde olmasına gerek yok ama "block zinciri (blockchain) nedir" gibi bir madde olacak çünkü bu biraz teknik bilgi olduğu için herkesin tam anlamıyla bilemeyeceği bir konu. Burada hem coin ticareti hem de teknik ve yazılımsal bilgi içeren maddeleri yazmaya çalışacağım. Tabiki benim de hatalarım olabilir. Hatalı olduğum yer olursa ispatıyla beraber "şurası hatalı" şeklinde konu altına mesaj yazarsanız düzeltmekten mutluluk duyarım. İspat etmeniz önemli çünkü kendi kafasından "şurayı hatalı yazmışsın kardeşim" tarzında mesajlar gelecektir bunları hiç dikkate bile almayacağım. Çünkü sen kimsin bilmiyorum, ne kadar tecrüben var bilmiyorum, ne kadar araştırdın bilmiyorum, neye dayanarak öyle konuşuyorsun bilmiyorum. Söylediğin şeyi ispat etmen gerekiyor. İspat nasıl olur? Örneğin XRP hakkında bir maddeyi hatalı yazmışımdır. ripple.com'daki bir dökümanın linkini atarak veya ripple'ın resmi telegram grubundaki bir mesajın ekran görüntüsünü atarak "burada böyle böyle yazıyor ama sen şöyle şöyle yazmışsın yani hatalı yazmışsın" şeklinde açıklayıcı mesajlar yazarsanız düzeltirim. Aksi halde "kardeş o şöyle değil böyle olacak" şeklinde delilsiz ispatsız rastgele yazılan mesajları hiç kaaleye bile almayacağım. Hadi başlayalım.
Not: Coin terimleri genelde ingilizcedir. İngilizcesi iyi olan kişiler terimleri hiç duymamış olsalar bile birşeyler anlarlar. Bazı terimler de matematik gerektirir. Matematiği iyi olan kişiler kolaylıkla anlayacaklardır, matematikle pek arası olmayan kişiler biraz zorlanabilir. Sağlıklı ve kazançlı trade yapmak için matematik bilgisi gereklidir. Aksi halde belki şanslıysanız kazanabilirsiniz ama genelde şans kimseye gülmez. Ayrıca burada vereceğim bilgiler bir yatırım tavsiyesi değildir, bu bilgilere göre yatırım yaparsanız tüm sorumluluk size aittir, ben hiçbir şekilde sorumluluk kabul etmem.
% Change
"change" değişim demektir. Eğer zaman belirtilmezse ve sadece "% Change" şeklinde yazılırsa 24 saatlik değişim anlamındadır. Zaman belirtilirse örneğin "1 month % change" denirse 1 aylık değişim anlamındadır. "% change" şuanki fiyatla 24 saat önceki fiyatın oranlanmasıyla bulunur. Örneğin şuan BTC fiyatı dpara.com verilerine göre 36467 TL'dir. Şuan saat tam olarak 23 temmuz 2018 12:42. 24 saat önceki yani 22 temmuz 2018 12:42'deki fiyat 35547 TL. Peki % olarak bunu nasıl göstereceğiz? önceki fiyatı sonraki fiyata bölerek %'lik değişimini bulabiliriz. Dünki fiyat 35547, şuanki fiyat 36467 bunları böldüğümüzde 35547 / 36467 = 0.9747 yapar. Bunu 1'den çıkardığımızda 1 - 0.9747 = 0.0252 oranında değişim olmuş. Eğer dünki fiyat yüksek, şuanki fiyat düşük olsaydı bu sonuç negatif çıkacaktı. Bu 0.0252'yi yüzde cinsinden göstermek için 100 ile çarpıyoruz ve 0.0252 * 100 = 2.52 yapıyor. Yani fiyat düne göre % 2.52 değişmiş. Pozitif olduğu için fiyat 24 saat önceki fiyata göre artmış anlamındadır.
Trade ve trader nedir?
Trade kelime olarak "ticaret", "alım satım yapmak" ve "takas yapmak" anlamlarına gelir. Zaten her ticaret bir takastır. Parayla mal takas edilir. Burada da yine parayla coin veya coinle coin takas edilmektedir. Trader ise coin ticareti, takası veya alım-satım yapan kişiye trader denir.
Distributed System (Dağıtık Sistem) veya Distributed Architecture (Dağıtım Mimari) nedir?
Klasik yöntemle para bankalarda veya devlet tarafından veya devletin yetki verdiği kuruluşlar tarafından saklanır. Günümüzde kimse parasını cebinde taşımıyor, evinde saklamıyor çünkü hırsız var gaspçı var *********** var herşey var. Bu yüzden herkes parasını bankalarda tutar. Bu açıdan bankalar iyi gibi görünüyor ama transfer işlemi nasıl olacak? Bankalar merkezi bir kuruluştur ve kuruluşun hizmet vermesi için paraya ihtiyaç vardır. Siz para transferi yaptığınızda sizin hesabınızdan "transfer ücreti" kesilir. Bu ücretler bankadan bankaya ve göndereceğiniz para miktarına göre farklılık gösterir. Örneğin 100 bin doları yurtdışına göndermeye çalıştığınızda belki de 1000 dolar bankaya "transfer ücreti" ödemeniz gerekir. Üstelik bu transfer hızlı gerçekleşmez, günler yada haftalar sürebilir. İşte bu problemlerin ortadan kaldırılması için "dağıtık sistem" veya "dağıtık mimari" diye bir fikir ortaya atılmıştır.
Dağıtık mimaride merkezi bir kuruluş yoktur. Paranın gönderildiğinin ıspatı için çeşitli şifreleme algoritmaları kullanılmaktadır. Bu algoritmalar sayesinde hesaplar karışmaz. Herkes dağıtık sistemin parçası olabilir veya sisteme dahil olmuş olan bilgisayarlardan faydalanabilir. Para gönderdiğinizde o şifreleme algoritmaları sizin gönderiminizi doğrular ve sizin hesabınızı azaltıp gönderdiğiniz kişinin hesabını arttırarak transferi gerçekleştirmiş olur. Dağıtık sisteme dahil olan herkes bu transferden haberdar olur ve para saniyeler içerisinde transfer edilmiş olur. Zaten bankalar da benzer mantıkla çalışıyor. Siz birine para gönderdiğinizde sizin hesabınızdan eksiltilip diğerinin hesabı arttırılır. Gerçekte bütün para bankanın kasasında durmaktadır sadece yazılımsal olarak hesaplar yapılır. Biri para çekmek istediğinde de önceden hesap edilmiş veriye bakılarak ne kadar para çekebileceğiniz gösterilir. Son olarak diyebilirim ki dağıtık sistem veya diğer adıyla dağıtık mimari sayesinde para transferi yapmak için bankalara ihtiyacımız kalmaz.
Token nedir?
Bazı coinlerin kendi altyapıları vardır. Örneğin bitcoin, ripple, stellar, ethereum bu coinlerin kendi algoritmaları vardır. Bunlar tamamen birbirinden bağımsız şekilde sıfırdan kodlanmıştır. Kendi dağıtık sistemlerini oluşturmuşlardır. Bazı coinler ise böyle değildir. En bilindik örneğiyle ethereum altyapısı kullanarak farklı coinler oluşturulmuştur. Bu şekilde "kendi altyapısı olmayıp başka coinlerin altyapısını kullanarak geliştirilen coinlere token denir" diyebiliriz. Ethereum "token" oluşturabilmek için bir altyapı sunmaktadır. Bitcoin böyle bir altyapı sunmaz. Zaten ethereum bunu ilk sağlayan coin olduğu için bitcoinden sonra en çok kullanılan ve en çok hacme sahip coindir. Yeni bir coin çıkarmak yazılımsal olarak zor ve çok sermaye gerektiren bir işlemdir ama ethereum gibi bir altyapıyı kullanarak token çıkarmak yarım saat gibi kısa bir sürede yapılabilir ve hiç maliyet gerektirmez. Tabiki yine bu tokenin talep edilmesi ve kullanılması için çeşitli harcamalar yapmanız gerekmektedir ama en azından token icat etmek için ek maliyete gerek yoktur.
ICO (Initial Coin Offerings) nedir?
ICO kısaca yeni çıkan token veya coinlerin ön satışı gibi birşeydir. Belirli miktarda üretilmiş olan coin veya tokenin borsalara girmeden önce sabit fiyatla satışı yapılır. Bu şekilde piyasaya sürülmüş olur ve coin borsaya girdiğinde fiyat yükseldiğinde önceden toplu halde alım yapmış olan kişiler yüksek fiyattan bu coin veya tokenleri satarak kazanç sağlarlar. Coin veya token yeni çıktığı ve borsalara henüz girmediği için bu riskli bir işlemdir çünkü mesela siz bir ICO aldınız. Token veya coin hiçbir borsaya giremezse siz o token veya coini asla satamazsınız. Coinleri gerçek paraya çevirebilmek için borsaya ihtiyacınız vardır. İşte burada devreye "scam" olayı girmektedir. Borsaya gireceğini taahhüt eden ICO'ların *********** olup olmadığını araştırmanız gerekmektedir. Scam konusunu aşağıda açıklamaya çalışacağım.
ICO'ların duyurulduğu bazı siteler var. Dünya çapında isim yapmış ve birçok yatırımcının takip ettiği siteler mevcuttur. Bunlar ICO'yu kimin çıkarttığını, hangi firma tarafından çıkarıldığını, firmada kimlerin çalıştığını kimlik belgelerine, pasaportlarına varana kadar alıp onaylatarak ICO'yu sitelerinde yayınlarlar. Tüm bu belgeleri aldıkları için o sitelere güvenen ve alım yapan yatırımcılar var.
Scam nedir?
Scam kelime olarak "dolap çevirmek", "dolandırma", "***********" anlamlarına gelmektedir. Malumunuz dolandırıcılar her zaman karşımıza çıkabilir ve gerçek paramızı, eşyalarımızı, ev araba ne varsa bazı yöntemlerle alabilirler. Coin dünyasında "scam" dendiğinde yine *********** anlamı taşır ama genelde dolandırıcılığın türü de belirtilir. Malesef coin dünyası scam yapabilmek için çok müsait bir ortamdır. Coin dünyasında ticaret yapmanın birçok yöntemi vardır ve bu yöntemler kötü amaçlı kişiler tarafından dolandırma amaçlı kullanılabilmektedir. Örneğin "pump" yapmak yani coinin fiyatını yükseltme yöntemi. Bazı gruplar "pump" yaptırmak amacıyla birkaç kişiyi toplarlar, grup yöneticisi düşük fiyattan almıştır önceden ve herkese "bu coini alın hadi pump yapıyoruz aya çıkıyoruz going to moon" falan filan gaz verip birkaç kişiye bu coini aldırır. Coin alındığında fiyat artmış olur. Zaten yönetici önceden düşük fiyattan aldığı için fiyat yükselince satar ve kazançlı çıkar. Diğer kişiler ise hiçbirşey elde edemez aksine zarar ederler çünkü bu gerçek bir pump değildir. Pump ve dump kavramlarını bir sonraki maddede açıklayacağım. Bir diğer dolandırma yöntemiyse ICO satmak. Yukarıdaki maddede ICO'nun mantığını ve ne amaçla yapıldığını anlattım. ICO ile dolandırmak işi ICO'yu çıkartan kişi veya firmanın borsalarla anlaşmadığında veya anlaşamadığında yapılan bir dolandırma şeklidir. Kişi veya kurum güzelce herşeyi hazırlar, şu borsaya girecez bu borsaya girecez diye duyururlar, kendi ürettikleri coin veya tokenleri yatırımcılar tarafından alınmasını sağlarlar sonra da eğer borsaya girmez veya giremezlerse siteyi kapatıp tüm internetten izlerini sildirirler. Siz harcadığınız parayla ve elinizde beş para etmeyen coinlerle kalırsınız. Scam'e denk gelmezseniz ICO çok kârlı olabilmektedir. Scam'e denk gelirseniz yatırdığınız bütün parayı kaybedersiniz. Çok risklidir ama işi bilen kişiler yaptığında çok kârlıdır.
Pump ve dump nedir?
Bildiğiniz üzere alış işlemi çok fazla olduğunda fiyat yükselir, satış işlemi çok fazla olduğunda fiyat düşer. Bu işlem eğer kitleleri yönlendirerek yapılırsa pump veya dump yapılmış olur. Örneğin bazı telegram grupları kurulup içerisine 100 aktif kullanıcı eklerseniz istediğiniz coini pump veya dump yaptırabilirsiniz. Bunun amacı nedir? Bu kitleye yani 100 kullanıcıya coin aldırdığınızda bu coinin grafiğinde hemen yeşil çubuklar oluşur ve borsayı takip eden diğer kullanıcılar bu coinin fiyatını yükseldiğini görürler ve yükselişi kaçırmaka için onlar da almaya başlar. 100 kullanıcıyla başlayan işlem birdenbire yüzlerce kullanıcı tarafından kendiliğinden yapılmış olur. İşte tam o anda yani diğer yüzlerce kullanıcı aldığı anda pump yapan grup en tepeden satmaya başlarsa fiyat eski haline döner ve pump grubu bu işten kârlı çıkar. Diğer "yüzlerce" kişi ise yüksekten aldığı coini eski fiyattan yani düşük fiyattan satmak zorunda kalırlar veya bekletmek zorunda kalırlar. Genelde bu şekildeki organize gruplar ücretlidir ve organizasyona katıldığınızda kâr ettirir. Fakat bu yöntem en çok kullanılan dolandırma yöntemidir. Birisi böyle bir grup açıp içerisine sahte binlerce kişi ekleyip göz boyayabilir. Bazı insanlar da buna kanıp "oğlum burası dehşet bi grup içinde bin kişi var hepsi pump yapıyor buraya gireyim gelsin paracıklar" diyerek balıklama atlar. Sonra pump yapıyoruz diyerek coin alırsınız. Tam o anda fiyat düşer çünkü yönetici sizden önce o coini almıştır, kerizler alsında biraz yükselsin ve ben de satayım diyerek satış emrini vermiştir, siz aldığınızda fiyatlar yükselmiştir ve yöneticinin yüksek fiyattan girdiği satış emrini alırsınız. Sonuçta yönetici kâr yapmıştır siz ise kara kara düşünür ve o coinin yükselmesini beklersiniz. Benim de başıma geldi bu kötü olay. Ben girmeyecektim pump grubuna ama başka birisinin ısrarları sonucu gruba katılmak zorunda kaldım. Sonra birbirimize "ne kadar güzel dolandırıldık. faka iyi dolandırıldık. çok güzel dolandırıldık" diye arkasında hüzün dolu şakalar yapmaya başladık.
Siz de başka bildiğiniz terimleri yazabilir, merak ettiğiniz terimleri sorabilirsiniz. Ben ve diğer bilgili arkadaşlar cevap vermekten mutluluk duyacaklardır. Esen kalın.
s a h t e k a r l ı k kelimesini **** şeklinde göstermenin mantığını anlayamadım. bu bir küfür değil veya başka birşey değil. r10 yöneticilerinden bu konuya bir çözüm getirmeleri gerektiğini düşünüyorum.