İnternet Haber Sitesinin Basın Kanunu Kapsamına Alınması
5187 sayılı Basın Kanunun 1. Maddesi Bu Kanun basılmış eserlerin basımı ve yayımı ile internet haber sitelerinin yayının kapsar. Düzenlemesi ile internet haber siteleri basın kanunu kapsamına alınmıştır.
İnternet Haber Sitesinin Tanımı Kanun Değişirse Hangi Siteler İnternet Haber Sitesi Olacak?
Yine 5187 sayılı kanunun 2. Maddesine eklenen m bendi ile internet haber sitelerinin tanımı yapılmıştır. Kanuna göre internet ortamında, haber ya da yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapan süreli yayın internet haber sitesi olarak kabul edilmektedir. Bu tanım ile internet sitelerinin büyük çoğunluğu haber sitesi kapsamına girmektedir. Tanımda haber ibaresi kabul edilebilir olmakla birlikte yorum ibaresi tanımı oldukça genişletmiştir. Esasında internette paylaşılan her türlü içerik yorum kategorisine sokulabilir. Bir avukatın makalelerini yayınladığı web sitesi, bir sosyal medya uzmanının gelişmelere yönelik değerlendirmelerde bulunduğu web sitesi, blog siteleri bu kanun değişikliği gerçekleşirse internet haber sitesi kategorisinde değerlendirilebilir. Bu sebeple kanun metninden yorum ibaresi çıkarılmalı hatta internet haber sitesi tanımındaki haberin niteliği, yayınlama ölçütü, internet haber sitesi olmanın asgari şartları açıkça belirlenmelidir. Yani kendi kişisel blog sitesinde ara ara bilişim haberleri yayınlayan, gelişmeler hakkında yazılar sunan bir bilişimcinin kişisel blog sitesi internet haber sitesi olarak kabul edilecek midir? Kanun değişikliği tasarısı kabul edilirse evet kabul edilecektir. Kısacası bu internet haber sitesi tanımıyla internet sitelerinin %90ını internet haber sitesi kapsamında olacaktır. Bu da oldukça sakıncalı ve abartılı durumdur.
İnternet Haber Sitesinin Süreli Yayın Olması
5187 sayılı kanunun 2. Maddesinin c bendine internet haber siteleri de eklenmek suretiyle internet siteleri süreli yayın olarak kabul edilmiştir. Bu şu anlama geliyor; İnternet haber sitelerinin artık birtakım yükümlülükleri olacaktır. Peki bu yükümlülükler nelerdir?
Zorunlu Bilgilerin Gösterilmesi
5187 sayılı Basın Kanununun 4 maddesi uyarınca
İnternet haber sitelerinde, sahibinin varsa temsilcisinin ve sorumlu müdürünün adları ve adresleri, haber sitesinin faaliyet gösterdiği iş yeri adresi ile yer sağlayıcısının adı, adresi ve ticari ünvanı, kendilerine ait internet ortamında kullanıcıların anasayfadan doğrudan ulaşabileceği şekilde ve iletişim başlığı altında bulundurulur. İnternet haber sitelerinde bir içeriğin internette ilk kez sunulmaya başlandığı tarih, her erişildiğinde değişmeyecek şekilde içeriğin üzerinde belirtilir. Söz konusu madde uyarınca bu zorunlu bilgilerin belirtilmesi zorunluluğuna uyulmamasının yaptırımı 5187 sayılı kanunun 15 maddesinde şu şekilde düzenlemiştir.
4 üncü maddeye göre basılmış eserlerde gösterilmesi öngörülen hususların gösterilmemesi veya gerçeğe aykırı olarak gösterilmesi halinde, süreli yayınlarda sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili, süresiz yayınlarda yayımcı ve adını ve adresini göstermeyen veya yanlış gösteren basımcı beşyüzmilyon liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza, bölgesel süreli yayınlarda ikimilyarliradan, yaygın süreli yayınlarda beşmilyar liradan az olamaz. Bu hüküm uyarınca kanuna uygun bir şekilde künye bulundurmayan sitelere para cezası verilebilecektir.
Sorumlu Müdür Bulunması
5187 sayılı Basın Kanununun 5. Maddesi uyarınca ;
Her süreli yayının bir sorumlu müdürü bulunur. Sorumlu müdür, birden fazla ise her birinin sorumlu olduğu bölüm belirtilir.
Sorumlu müdür olabilmek için;
a) Onsekiz yaşını bitirmiş olmak,
b) Türkiyede yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak,
c) En az ortaöğretim veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak,
d) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak,
e) Yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak,
f) T.C. vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu aramak,
Gerekir.
Beyanname Verilme Zorunluluğu
5187 sayılı Kanununun 7. Maddesinde süreli yayınlar için beyanname verilmesi yükümlülüğü şu şekilde düzenlemiştir
Süreli yayınların çıkarılması için, kaydedilmek üzere yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına bir beyanname verilmesi yeterlidir. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen kayıtlar alenidir. 5187 sayılı Basın Kanununun 5,6 ve 7nci maddelerine uygun beyanname verilmemesi halinde Cumhuriyet Savcılığı, Asliye Ceza Mahkemesinden yayının durdurulmasını talep eder ve Mahkeme de en geç iki hafta içinde karar verir. Ancak bu süreli yayınlar için yayın durdurma yaptırımından internet siteleri istisna tutulmuştur. Ancak beyanname verilme yükümlülüğü internet haber siteleri için de zorunludur. Yukarıda değindiğimiz üzere internet haber sitesi tanımına mevcut internet sitelerinin %90 uymakta iken eğer tasarı yasalaşırsa internet sitelerinin yayını durdurulmayacaktır. Süreli yayınlar için yayın durdurma müeyyidesinin ortaya çıkması hallerinde resmi ilan ve reklam ile çalışanlarına basın kartı verilmesi hakları ortadan kalkar.
Teslim ve Muhafaza Yükümlülüğü
Tasarı yasalaşırsa 5187 sayılı kanunun 10 maddesi uyarınca internet haber siteleri yayınladıkları içerikleri doğruluk ve bütünlüğü sağlanmış şekilde 6 ay muhafaza etmekle yükümlüdürler. Gerektiğinde talep eden yetkili mercileri teslim etmek mecburidir. Teslim yükümlülüğü yerine getirilmediği takdirde kanunun 17 maddesinde 300 TLden 1000 TLye kadar para cezası yaptırımı öngörülmüştür.
Düzeltme ve Cevap Yükümlülüğü
İnternet haber sitelerinin basın kanunu kapsamına alınması ile artık diğer süreli yayınlar gibi düzeltme ve cevap yükümlülüğü bulunmaktadır. Söz konusu yükümlülük 5187 sayılı Basın Kanunun 14 maddesinde düzenlenmiştir. Diğer süreli yayınların yükümlülüklerine ilave olarak internet haber siteleri için usulüne uygun düzeltme cevap yazısının yayınlanmaması ya da 14 maddedeki usule uyulmaksızın yayınlanması halinde hakim masraflar yayın sahibinden alınarak basın kanunu kapsamında faaliyet gösteren iki internet sitesinde yayınlanmasına karar verir.
Resmi İlan ve Reklam ile Basın Kartı Hakları
Tasarının 195 sayılı kanun ve 5953 sayılı kanunlarda öngördüğü değişikliklerle internet haber sitelerine resmi ilan ve reklam ile çalışanlarına baskın kartı verilmesi haklarını getirmektedir.
Daha önce İnternet Sitelerinden Alıntı Yapmak Başlıklı yazımda yayınladığım Haber Sitelerinden Alıntı Yapmak Kısmına bu yazımda birkaç değişiklik yapmak suretiyle yer vermeyi uygun buldum. Bu kısımla birlikte yazıma son veriyorum.
İnternet Haber Sitelerinden Haber ve Köşe Yazısı Alıntısı Yapmak
İnternet sitelerinden haber ve köşe yazısı alıntısı yapma konusunda mevcut mevzuat üzerinden kesin bir değerlendirme yapmak oldukça zordur. Ancak TBMM gündeminde bulunan tasarı ile süreli yayınların tanımı içerisinde internet haber siteleri eklenmek suretiyle bu soruna çözüm bulunacaktır. Teknolojinin geldiği nokta itibariyle artık basın denildiği zaman internet haber sitelerinin basın olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunun 36. Maddesi haberlerin kaynak gösterilme suretiyle alıntılanmasına izin vermektedir. Bunun dışında hakkı saklı tutulmamışsa günlük, siyasi, iktisadi konulara ilişkin makale, köşe yazısı ve benzerlerinin de kaynak gösterilerek alıntılanmasında sakınca yoktur. Ancak 5187 sayılı yalnız Basın Kanununun 24. Maddesi gazete ve dergilerde yayınlanan haberleri de hakkı mahfuz tutulduğu takdirde yayımlanmasını para cezası yaptırımına tabi tutmaktadır.
Söz konusu Basın Kanunu değişikliği tasarısı yasalaşırsa internet haber siteleri haberlerin hakkını mahfuz tutmak yoluyla haberlerini kaynak göstererek haber yapanlara karşı dahi yasal yollara başvurma hakkına sahip olacaklardır. Bu oldukça tehlikeli ve Anayasal hak olan haber alma özgürlüğü ile de bağdaşmayan bir durumdur. Yani Basın Kanunundaki Değişiklik Tasarısı yasalaşırsa internet haber siteleri ile ilgili çözüm getirmekle birlikte yeni problemler de ortaya çıkacaktır. Bu sebeple karışıklığı mahal vermemek için Basın Kanununun 24/2 maddesinin 2. Fıkrası şu şekilde olmalıdır;
Basın tarafından halka yayılmış bulunan günlük olay ve haberler istisna olmak üzere bu eserleri, yeniden yayım hakkı saklı tutulmuş olmasına rağmen, süreli yayın sahibinin izni olmadan yeniden yayımlayanlar yirmimilyar liradan kırkmilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.
Basın Kanunun madde 24/2 ile ilgili önerim, fıkranın başına
Basın tarafından halka yayılmış bulunan günlük olay ve haberler istisna olmak üzere ifadesinin eklenerek karışıklığın giderilmesi ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile uyumlu bir düzenleme yapılmasıdır.
İnternet sitesinden haber alıntılanması hususunda fikrimi özetlersem haberler kaynak gösterilerek serbestçe alıntılanabilir. Haber alma özgürlüğünün olduğu ve kamu yararı olduğunu da var sayıldığımızda haber alıntısında kaynak gösterildiği takdirde haksız rekabetten söz edilemez. Yine günlük siyasi, toplumsal ve ekonomik meseleler ile ilgili makale, köşe yazı ve benzerleri de yayım hakkı saklı tutulmadığı takdirde serbestçe alıntılanabilir. Ancak yayım hakkı mahfuz tutulmuşsa bu konuda yayın sahibinden izin alınması gerekmektedir. Av. Rıdvan YILDIZ Kaynak : İnternet Hukuku