Sitenizin Amacı


Bir web sitesi tasarımındaki ilk adım web sitenizle neyi ifade etmek istediğinizden emin olmaktır. Dikkatli planlama ve amacın açık anlatımı web sitelerini oluşturmada başarının anahtarıdır. Web sitenizi oluşturmaya başlamadan önce;

· Hedef kitlenizi belirlemelisiniz.
· Amacınızı ifade edebilmelisiniz.
· Sitenizin ana başlıklarını belirlemelisiniz.
· Ana başlıkların içeriği ile ilgili bilgi ve birikime sahip olmalısınız. Ayrıca web sitenize konulacak belgeler ve grafik kaynaklarını arşivlemelisiniz.

Bir web sitesi oluşturmak durağan bilgilerle bir kerelik bir sunum değil, devamlı gelişen bir işlemdir. Bunu dikkate almadığınızda sizin siteniz geniş bir görüşe sahip olmayan, sadece haber niteliğinde birkaç yazıdan farksız olacaktır.

Ziyaretcilerinizi Tanıtmak
Tasarımdaki bir sonraki aşama, sizin web sitenizin potansiyel ziyaretçilerini belirlemektir. Böylece onların ihtiyaçlarını ve beklentilerini karşılayacak web tasarım yapısını oluşturabilirsiniz. Bilgi, birikim, kullanıcıların ilgileri ve ihtiyaçları, grafik tasarımı "zor ziyaretçiler" olarak adlandırabileceğimiz, en ufak bir gecikmeye, aksamaya sinirlenen, dikkatli planlanmış tanıtımlara ihtiyaçları olanları bile bilgilendirmek açısından önemlidir. İyi tasarlanmış bir site, belirli bir alandaki ziyaretçilerin ihtiyaçlarını ve isteklerini karşılayabilmelidir. Bazı ziyaretçileri ve dikkat ettikleri noktaları sınıflayacak olursak;

Web Gezginleri
Hazırladığınız sayfa magazin kapaklarına benzer bir şekilde ve yapıda olmalıdır. Bu benzetmedeki neden, çarpıcı grafik tasarımının ve kuvvetli içeriğin ziyaretçiyi her zaman etkilediğidir. Ana sayfanızdaki bütün bağlantılar, sitenizdeki bütün sayfalara içten dışa ve dıştan içe geçişli olmalıdır. Sitenizdeki ziyaretçilerin ilgisini çekecek sayfaları anlaşılır, az ve öz biçimde vermelisiniz.

Dikkatli ve Belirli Bir Amacı Olunca Uğrayan Ziyaretçiler
Bu ziyaretçiler, anlaşılabilir yapı ve sayfanızda sunulan belgelere kolay ulaşılabilirliliğe dikkat ederler. Ana sayfanızın grafiksel açıdan çekici ve anlaşılabilir olmasına, karmaşık belgeler ve site de derinlemesine uzanan sayfalar içermemesine dikkat etmelisiniz. "Sun Microsystems" çalışanlarından Jacop Nielsen'e göre, web okuyucularının %10'undan daha azı her zaman ana sayfanın altındaki sayfaları da inceliyor. Pek sık uğramayan ziyaretçiler, genel görünümden, hiyerarşik haritalardan, tasarım grafiklerinden ve bilgilerin nerede olduğunu gösteren yardım sayfalarından yararlanırlar. Sık sık sorulan soruların listesi, teknik terimlerin, kısaltmaların açıklamaları sayfanıza ilk kez veya nadiren girenleri bilgilendirmek açısından önemlidir.

Bilgili Olan ve Sık Sık Uğrayan Ziyaretçiler
Bu ziyaretçiler, sitenizde sunulan bilgileri çabuk ve sorunsuz olarak almak isteyenlerdir. Bilgili kullanıcılar oldukça sabırsızdırlar ve grafik içeriği düşük, bir anda 2-6 seçenek sunan sayfaları tercih ederler. Zor kullanıcılar, sade, öz ve çabuk alışılabilen sayfaları tercih ederler. Bilgili olan ve sık sık uğrayan kullanıcılar genellikle belirli görüşlere sahiptirler ve hızlı ulaşılabilen detaylı belgelerle, site yapı bağlantılarıyla veya geniş site içerikleriyle ilgilenirler.

Uluslararası Ziyaretçiler
World Wide Web için tasarım yaptığınızı unutmamalısınız. Sizin ziyaretçileriniz, yoldan geçerken gördüğünüz herhangi biri olabileceği gibi Avustralya'dan İtalya'dan yani yurtdışından biri de olabilir. Diğer ülkelerdeki yüksek sayıda ziyaretçilere ulaşabilmek için en azından anahtar menü sayfalarında çevirileri sağlamanız gerekmektedir. Her okuyucunun sizin yöresel tarihinizi ve saatinizi takip ettiğini unutmayın. Web sayfanızdaki tarihi kısaltmayın. Sizin "3 Mart 1998"i "3/4/98" şeklinde yazmanız, bir Amerikalının onu "March 4,1998 (Mart 4, 1998)" olarak algılamasına neden olur.
Temel Arabirim Tasarımı


Anlaşılır Yol Bildirim Haritası Hazırlamak
Web teknolojisi ilerledikçe bir çok ziyaretçi belgeler içerisindeki hipermetin bağlantıları yardımıyla web sayfalarına ulaşmaktadırlar. Web sitelerindeki en önemli arabirim sorunu, ziyaretçilerin girdikleri sayfalarda aradıkları belgeleri bulamamaları, vakit kaybetmeleri ve hatta kaybolmalarıdır.


Sitenize giren bir ziyaretçinin kaybolmaması, sayfalar arasında kolay hareket edebilmesi ve ana sayfaya hemen dönebilmesi için bağlantılar eklemeli ve siteniz hakkında yol bildirim haritası şeklinde bir yardım belgesi hazırlamalısınız.

Sitede Ölü Sayfalar Bulundurmamak:
Ölü sayfalar dediğimiz, içinde hiç bir bağlantı bulundurmayan sayfalar, ziyaretçinin sıkışıp kalmasına ve kızmasına neden olurlar. Ayrıca başka bir siteden böyle bir sayfaya hipermetin bağlantıyla gelen ziyaretçilerin anasayfanıza ve dolayısıyla diğer sayfalarınıza geçebilmelerini engeller.

Gezinti


Sayfanıza koyacağınız oldukça zengin grafik tasarımı ve etkileyici bağlantılar sayesinde, ziyaretçilerin dikkatini sayfanın iç kısımlarına yani sayfa içeriğine çekebilir, birçoğunun yaptığı gibi anasayfaya bakıp gitmelerine engel olursunuz.

Sayfanızın sürekliliğini koruyarak ve hatta gezinti düğmeleri koyarak ziyaretçiye organizasyonunuz hakkında yardımcı olursunuz ve anasayfadan içeriye çekmeyi başarırsınız. Aşağıda zengin grafik tasarımı ve birçok bağlantıları ile okuyucuyu siteye çeken Hacettepe Üniversitesi web sayfasını görebilirsiniz.

Düzeni Koruyun Yoksa Okuyucuyu Kaybedebilirsiniz
Ziyaretçiler belgeleri okurken belli bir düzeni, kolay anlaşılabilirliliği tercih ederler. Bir web hipermetin bağlantısı gördüğümüzde, nereye gittiğimizi, bağlandıktan sonra nasıl belgelerle karşılaşacağımızı bilemeyiz. Düzen çoğu ziyaretçinin sorunudur. Her sayfada belgelerin nasıl bir düzende verildiği ile ilgili indeks oluşturmak yararlıdır.

Düzenle ilgili en büyük sorunumuz, çoğumuzun kullandığı 14-16 inch'lik standart ofis ekranlarında, genellikle sayfanın bir kısmını görememektir. Bu ayrıntı dikkate alınmalı ve bu ekranlara uygun tasarım yapılmalı ve düzen belirlenmelidir.


Bağlantılar ve Gezinti


Bir Önceki ve Bir Sonraki Sayfaya Gitmek

Ziyaretçiler web belgelerinde herhangi bir hipermetin bağlantıya girdiklerinde çoğunlukla bir web sitesinden öbürüne (belkide bir ülkeden öbürüne) geçerler. Öncelikle hipermetin bağlantınızı doğrudan o belgelere yapmalısınız. Bu sayede ziyaretçiler tarayıcılarının geri düğmesine basarak biraz önce terketmiş oldukları web sitesine dönebilirler ve geri düğmesine bastığınızda, ileri düğmesi tekrar ikinci web sitesine geçmelerine yardımcı olur.

Niçin Düğme Barlar Yararlıdır?
Diyelim ki bir okuyucu herhangi bir siteden sizin sitenize, "X belgeleri" ile ilgili 6. sayfaya, hipermetin bağlantı ile geldi. Böyle bir durumda sitenizdeki "X belgeleri"nin 5. veya 7. sayfalarını görmek için tarayıcınızdaki geri ve ileri düğmelerini kullanamazsınız. Böyle durumlar için düğme barlar kullanılmalıdır. Her sayfaya koyacağınız bu bar, sayfalar arası bağlantıları sağlar.

Giriş

Geniş içerikli belgelerinizin olduğunu farzedelim. Bu belgelerinizi en kolay anlaşılabilir halde okuyucuya sunmak istiyorsunuz. Nelere dikkat etmelisiniz?

Öncelikle bu belgeleri basılmış bir sayfada (yani yazıcıdan çıktısı alınmış) veya bir www sitesinde okuyucuya ulaştırmak istediğinize karar vermelisiniz. Her iki şekilde de belgelerinizi daha küçük bölümlere ayırmak ve düzenli anlatmak önemlidir. Bütün bu düzenli şematik görüntülerin altında yatan neden, insan beyninin algılama ve hatırlama kapasitesidir. Psikologlara göre çoğu insanlar, kısa bir zaman diliminde 4-7 farklı yoğunlukta bilgileri hatırlıyabiliyorlar fakat zaman uzadıkça konuya hakimiyetleri de azalıyor. Şematik görüntülerin hedefleri ise ana başlıklar altında kısa, öz, anlaşılabilir ve tasarım destekli bilgiler vererek insanların belleklerinde belli bir süre de olsa yer edinebilmektir.

Bir çok web sitesi, insanların araştırabileceği küçük bölümlerde referans bilgiler içerirler. Kullanıcılar (=okuyucular) uzun ve bitişik belgeleri nadiren bilgisayar ekranından okurlar. Çoğu insanlar özellikle aradığı belgeleri kısa, anlaşılır, referans bilgilerin bulunduğu sayfalardan aramayı ve aradıklarını bulduktan sonra uzun içerikli bilgileri yazıcıda bastırmayı tercih ederler. Küçük bölümler halinde anlatılmış belgeler, anlaşılabilir organizasyon şeması oluşturmak açısından önemlidir ve ayrıca web sitenizde hipermetin bağlantılar kurmaya yardımcı olurlar. Örneğin hazırladığımız bu tasarım kılavuzu için, (bizim tahminlerimize göre) çoğu insanlar, bu sayfaları yazıcıda bastırarak kağıt üzerinde okumayı tercih edeceklerdir. Bu nedenle biz web sayfamızda bu kılavuzu, hem ekranda hem de basılmış kağıtta anlaşılır bölümler halinde hazırladık.



Belgelerin Düzenlenme Basamakları
· Belgelerini uygun bölümlere ayırmak,
· Önem ve genelliğe bağlı olarak bir hiyerarşi kurmak,
· Hiyerarşiyi bölümler arasındaki ilişkiyi yapılandırmada kullanmak,
· Sisteminizin işlevsel ve estetik başarısını analiz etmektir.

Bilgi Demeti


WWW üzerindeki çoğu bilgiler, kısa referans belgeler içeren bilgilerdir. Teknik belgelerin yazarları web'den önce uzun tuttukları belgeleri; web'de, hızlı, kolay ulaşabilmesi ve görüntülenebilmesi açısından kısa bölümler halinde veriyorlar. Kısa, şekilsel-organize belgeler bölümleri kullanıcıları sayfaya daha fazla çeker. Çünkü;

· Çok az web kullanıcıları, ekranda uzun belgeleri okuyarak zaman kaybederler. Çoğu kullanıcılar uzun belgeleri sabit disklerine kaydederler veya kağıttan okumak amacıyla yazıcıya bastırırlar.

· Belgeleri bölümlere ayırmak, onları web bağlantıları ile birbirine bağlamak açısından yaralıdır. Belli konularda ilgili bilgiler elde etmek isteyen kullanıcılar için, bağlantılar, belgelerin ayıklanması ve aradıklarını kolay bulma açısından önemlidir. Fakat belgeler gereğinden fazla bölümlere ayrılmamalıdır. Aksi halde okuyucuların beklentileri boşa çıkartılır. Bölümlerin web üzerinde 1-3 sayfa kadar olmaları mantıklıdır. Sadece küçük bir paragraf içeren bağlantılar çoğu koşullarda çirkin görünecektir.

· Bilgilerin sunumunda ve organize edilmesinde hazırlanan belirli bir format, şekilsel açıdan önemli olmasının yanısıra kullanıcıların sitenizdeki geçmiş deneyimini, gelecekteki aramalar ve araştırmalarına uygulamalarında yardımcı olur.

Hiyerarşi ve Sayfalar Arası İlişkiler

Eğer okuyucu için temel tarama yapısına uygun bir site istiyorsanız, belgeler önem sırasına göre sıralamalıdır. Yani belgeler hiyerarşik bir düzen içerisinde sıralanmalıdır. Sayfanızda ilk olarak öncelikli bilgileri sunarsanız, en önemliden veya en genel başlıklardan daha ilgili veya daha ayrıntılı bilgilere doğru bir hiyerarşik düzen kurabilirsiniz. Web' de hiyerarşik organizasyonlar gereklidir. Çünkü çoğu ana sayfa ve bağlantı şemaları hiyerarşik bir düzene sahiptirler. Aşağıdaki sayfada da görüldüğü gibi ana sayfayı alt sayfalar ve içeriksel sayfalar izler.
Kenar Boşlukları


Bütün web sayfalarına uygulanabilecek bir kenar boşluğu sistemi yoktur ancak sayfalarda tutarlı bir girinti düzeni sağlanması dikkat edilmesi gereken bir husustur. Kurulan grafik iskeletinin üzerine yazı ve şekilleri, ana başlıkları, alt başlıkları yerleştirmek daha kolay olacaktır ve sayfanın genel görünümü kendi içinde ve diğer sayfalar arasında tutarlı bir düzen oluşturacaktır.

Web sayfalarının düzenli ve tutarlı bir sistemle hazırlanmasındaki amaç, hedef kitlenin kısa sürede sayfa düzenine adapte olarak aradıkları bilgiye kolayca erişmelerini sağlamaktır.

Hazırladığımız Web Tasarımı Kılavuzu'nda sayfa tasarımı, dökümanın sayfaları örnek gösterilerek aşağıda anlatılmıştır.

Grafiklerin Göründüğü Alan


Grafiklerin güvenli bir sekilde görüldüğü alan, aşağıdaki iki ayrıntıya göre belirlenir:
1- Günümüzde kullanılan en düşük ekran çözünürlüğü.
2- Web sayfalarının yazdırılacağı kağıdın boyutu.

Ekran Boyutu
Akademik olarak ve iş ortamında en çok kullanılan ekranlar 14-15 inch'lik olanlardır ve bu nisbeten küçük olan ekranlar 800X600 nokta ekran çözünürlüğüne sahiptir. Bu ölçüleri aşan web grafiklerini görebilmek için kullanıcılar ekrandaki görüntüyü aşağı ve yana kaydırmak zorunda kalacaklardır.

Sayfanın Yazdırılabilirliliği
En küçük ekranlarda bile görülebilen grafikler bazen yazdırılma sırasında standard A-4 sayfasını aşmaktadırlar. Özellikle uzun metinler halinde hazırlanan web sayfalarının yazdırılabilirliliğine çok dikkat edilmelidir. Birçok okuyucu ekrandan okumak yerine bu sayfaları yazdırmayı tercih eder ve sayfalar fazla geniş hazırlanmış ise artan kelimeler yazdırılamayacaktır.

Aşağıda verilen değerler, 640X480 nokta ekran çözünürlüğü baz alınarak hesaplanmış, Internet Explorer ve Netscape Navigator gibi sık kullanılan tarayıcılar ve MacOS ve Windows95 işletim sistemlerinde problemsiz olarak görülüp yazdırılabilecek sayfa boyutlarıdır.

Yazdırılabilirlik
Maksimum Genişlik : 535 pixel
Maksimum Yükseklik : 295 pixel

Ekranda Görüntü
Maksimum Genişlik : 595 pixel
Maksimum Yükseklik : 295 pixel