Bu yazım ilk olarak blogumda bilgisayar ve kiÅŸisel özgürlük adresinde yayınlanmıştır.

Yazı 14.500 karakterden oluşmaktadır. muhtemelen okumayı sevmeyen bir toplum olduğumuzdan dolayı aslında sonlara doğru kısa kestim

Evet, uzun zaman oldu şöyle bir ağız tadı ile bir şeyler yazmayalı. Bazen vakit bazen de beyin sorunları yüzünden bu günlerde yine biraz dünyayı boşladığım doğrudur. Nihayetinde bir bloğum olduğunu ve genelde yazdığım konu ile alakalı yazılarımı artık yayınlamama kararımdan sonra yazacak bir şeyler ararken aslında daha önceden de değindiğim bir konu geldi aklıma.
Geçenlerde msn üzerinden, yaptığımız ve yapabileceklerimiz hakkında bir arkadaş ile kişisel özgürlüklerin ve bilgi işlem dünyasının kişilerin hangi bilgilerine ne kadar ulaşabileceğini, ulaşması gerektiğini ve nerede durmamız gerekiyor diye tartışıyorduk.
Aslında bu konu ile ilgili onlarca makale yazılmış beklide başta dünya çapında büyük yazılım devleri olmak üzere en basitinden sokak arasında çalışan bilgisayarcılara kadar birçok kişi ve olay eleştirilere ve sitemlere hedef olmuştur.
Benim bahsetmek istediğim ve olaya beklide yanlı olarak yaklaşımım biraz daha farklı olacak.
Bazen ben bilgisayar dünyasında cidden prim yapmış kişilerin ki bunların birçoğu virüs yazarları, hackerlar ve Fosi gibi, TSRh, FFF, Core gibi cracker ya da cracker gruplarını oluşturan insanların bir nevi mitolojik zamanlarda yaşayan büyücülerin günümüzdeki temsilcileri olduğuna inanıyorum.
Bundan beklide yüzyıl falan önce birileri kablolar hatta sinyaller sayesinde dünyanın kalbinin atmasını durdurabileceği söyleseydi ne düşünülürdü tam olarak bilemiyorum ama sanırım bizim büyücüler hakkında düşündüklerimizin benzerlerini düşünürlerdi sanırım.
Hatırlarsanız ya da izlemişseniz Yüzüklerin Efendisi filmi gibi ki aslında bunun bilgisayar dünyasındaki tam olarak karşılığı RPG dır. Aynı zamanda bir oyun kültürüne verilen isimdir. RPG nin açılımı Role Playing Game yani oyun yapma, hikâye üzerinde ilerlerken alternatif seçeneklerden birisini seçerek kahramanınızın yeteneklerini geliştirmesini sağlayabildiğimiz bir tarza verilen genel isimdir. Olaylar her zaman fantastik zamanlarda geçer ve hem büyü hem de diğer aksiyonel silahlar üzerinde yetenekler gelişir, geliştirilir.
Ben aslında bu oyun türü ile bugüne kadar belki de yapılmış en iyi ve en eski örneklerinden birisi ile tanışmış ve gerçekten çok etkilenmiştim. Sanırım sene 99 ya da 2000 falan olacaktı yani bundan yaklaşık 8 sene kadar önce. Square ki Sony nin geliştiricisi olan bu firmanın o günlerdeki geçmişinde başarılı bir de Final Fantsy tecrübesi vardı. Square in yaptığı oyunun adı “Vagrant Story” idi ve yarı action yarı rpg tarzı ile tam bir başyapıt idi.
Konumuzun asıl temeli olan internet ve günlük yaşamdaki bilgisayar kullanımı ile rpg tarzının ne alakası olduğunu ya da konuyu nasıl buradan asıl konuya taşıyacağımı çok fazla merak etmiş olabilirsiniz. Ya da yine benden için çıldırıp işi gücü kalmadığından bunları yazıyorum da zannedebilirsiniz.
Vagrant Story oyunundan cidden etkilenmiştim. Bir aceminin daha sonra konusunda master olmasını, yeteneklerini nasıl ve nerede kullanması gerektiğini bilmesi gereken bir serserinin hikâyesi…
Internet başta olmak üzere günlük yaşamımız artık bilgisayar destekli olmaya başladı. O kadar iç içe geldik ki, elektrik olmadığı zamanlar hemen notebooklarımıza sarılıp şarjımız yettiğince, cihazımızı kullanır, elektriğin olmamasının bize vereceği ya da verdiği tek sıkıntının bilgisayar ve interneti kullanamadığımız olması ne kadar enteresan bir olgu.
Çünkü birçok iletişim organında ya tek taraflı bir alışveriş söz konusu iken ya da sadece sınırlı ve az sayıda kişilere ulaşabilirken, şu anda bulunduğunuz bloğum gibi ya da forumlar da birçok kişi ile karşılıklı etkileşimde bulunabiliyoruz.
Sanal dünya dediğimiz bu olgu aslında gerçek olan matrix mi yoksa matrix haricindeki dünya mı gerçek gibi soruyu sormamıza neden olan tavşan gibi, gerek forum gerekse internet siteleri ve bilgisayar üzerindeki oyun ya da diğer alışkanlıklarımız sayesinde pozitif yaşam kültürümüz aslında sanallaştı. Bunun yanında gerçek hayatta olduğumuz gibi ya da olmak istediğimiz kişiler gibi davranmaya başlandığımız dijital ortamda ister istemez alışkanlıklarımız doğrultusunda izler bırakmaktayız.
Aslında, büyük çoğunluğunun tüketici olduğu dijital ortam için bu alışkanlıklar gerçekten büyük önem taşımakta. Çünkü en nihayetinde alışkanlıkların kayıtları incelendiğinde ortaya 2 değişik tablo çıkıyor.
Bunlardan bir tanesi ve diğerine göre daha az önem taşıyanı, alışkanlıklar. Bu kısmı açıklarken ya da anlatırken zaten bu kavramı açıklanan değil, açıklayıcı cümlenin içinde kullanmıştık. Ancak nelerden hoşlanır bu insanlar, neler yaparlar ne zaman ne tür davranışlar içinde bulunurlar gibi bilgiler, pazarlama bilgisi olarak çok değerli bilgi ve tecrübelerdir.
Ancak, bundan çok daha önemli bir bilgi var ki, bu da bu alışkanlıkların gerçek sahipleri kimler. Daha doğrusu bireysel değil, topluluk anlamında kimler yani hangi tüketici profilleri hangi ürünlerden hoşlanıyor bilgisi daha fazla önem taşımakta.
Düşünsenize, basitinden kolonya satıyor olsak, önce malımızı pazarlamak için belki kapı kapı dolaşmamız gerekecek. Daha sonra kim hangi tarz kolonyayı seviyor bunu öğrenmemiz için zaman harcamamız gerekecek. Daha sonra gerçek alıcı olup olmadığını öğrenmemiz gerekecek ki, bunun için harcayacağımız zaman, emek ve para bizim maliyetlerimizi oldukça fazlalaştıracağından bunu eğlenmek için zaman harcayan kişilere bazen çaktırmadan bazen de gözünün içine soka soka yaptığımızı? Üstelik çok daha ucuza.
Diğer bir önemli veride, reklam verenlerin paralarını daha efektif kullanmak için, hangi tüketici gruplarının, hangi internet siteleri ile ilgilendikleri, bunun yanında hangi tarz şeylerden hoşlandıklarını bulup o alanda kendilerini tanıtma yoluna gitmek.
Diyelim ki maaşları 3bin doların üzerinde bayan, orta ve üst sınıf bir yönetici tüketici grubu belirledik. Bu tarz kişilerin nelerden hoşlandıklarını ve hobilerini bilemez isek belki de doğru yerde reklam yapmazsak bu tüketici grubuna satış yapabilmek için harcayacağımız her kuruş israf edilmiş olacaktır. Bu kişilerin sürekli haber sitelerini takip ettiğini varsayarsak, ürünümüzü satmak için yemek tarifi olan bir sitede reklam vermek sanırım aptallık olur… Doğru müşteri profiline doğru yerde ulaşmak. Yani hedefi 12 den vurmak.
Sadece bunlar mı? Yani sadece para kazanmak anlamında mı? Tabi ki hayır. Sonuçta istatistikî veriler her zaman hedefe ulaşmak için çok daha çabuklaştırabilir işimizi. Bir hırsızı yakalamaktan tutun da, bir ülkedeki siyasi eğilim e kadar akla gelemeyecek birçok şey.
Politikaların belirlenmesinden pazarlama stratejilerine kadar, hatta erkeklerin genelde hangi tip kadınlardan hoşlandıklarını öğrenmek için, cinsel içerikli sitelerde hangi tarz kadınların resim ya da videolarına bakıldığı bile ciddi bir veri olabilir.
Buraya kadar her şey normal gözüküyor. Yani veri toplama ihtiyaçlarının mantıklı açıklamaları mevcut olsa da, asıl etik olmayan nokta ya da rahatsızlık hissedilen nokta bu verilerin nasıl toplandığı ile ilgili.
Hatırlasanız bundan birkaç sene önce Lavasoft un ad-aware programı birçok saygın dergi ve kuruluş tarafından yılın programı seçilmişti. Çünkü internetten indirdiğimiz programlar ile birlikte o kadar çok istemediğimiz dosyacıklar falan iniyordu ki, Ad-aware programı adeta kurtarıcımız olmuştu. Bu tarz casus yazılımlar bizlerin her türlü bilgilerini yazılımcılarına iletiyordu.
Gözüken tehlike daha büyüktü, çünkü git gide sadece casus yani veri toplama işinden çok aynı teknikler kullanılarak bu kez yazılım suçları işlenmeye başladı. Dolayısı ile işletim sistemleri ve web tarayıcılar bu kullanılan teknikleri bertaraf etmek için mevcut açıkları kapattı ve kullanıcıların birçoğu bilinçlendi ister istemez.
Bu kez daha yetenekli web-site kodları bilgisayarlarımızda kod çalıştırmaya başladı, yine açıklar kapatıldı. Yeni teknikler yeni engellemeler ile git gide bir savaş haline alan bu sektördeki asıl dikkat edilmesi gereken nokta gözlerden kaçıyordu ki, Google ın sayesinde buda açığa çıktı.
Google, gmail i lanse ettiğinde yüksek mail yani yüksek web-alanı sayesinde artık maillerimizi silmek zorunda kalmayacağımı duyurmuş, text tabanlı bu sistemde, masraflarını çıkartabilmek için mail içeriklerinin botlar sayesinde okunarak mail ile ilgili konuda yine text reklamlar gösterileceğini anons etmişti ki işte burada kıyametler koptu.
Bir mail ya da bilgisayarımızın içerisindekiler bize ait olmasına rağmen birileri bizim haberimiz olmadan ya da haberdar olsak ta bize isteyip istemediğimizi sormadan sahip olduğumuz fikirleri acaba kontrol mü ediyordu?
Google ın açıklamış olduğu yöntem aslında daha önceden verdiği bir servis için kullandığı yöntem ya da teknikle aynı idi. Hatta aynı teknik birçok yerde daha değişik amaçlar için bile kullanılıyordu. Ama bunu otomatik olarak yapan ve açıkça söyleyen kimse yoktu.
Teknik, içeriklerin bir bot tarafından taranarak bazı hedef kelimelerin kendi databasindekiler ile örtüşenler için, müşteriler tarafından verilen reklamların gösterilmesinden ibaret. Bu tekniği bugün birçok büyük internet sitesi ki başta forum ve haber siteleri gelmekte, kullanıyor.
Herkes tarafından görülebilecek internet sitelerinde bunun olması insanları çok fazla rahatsız etmiyor gibi gözüküyor, çünkü zaten amaç halka açık yerlerde bunun yapılmasında bir sakınca görülmediği ama bu işlemin özel durumları ilgilendiren durumlar için privacy denilen kişilerin özgürlükleri ihlal ediliyordu.
Bunun yanında yine birçok şekilde yazdıklarımız kontrol ediliyor. Hatta Google Analytics üzerinde bazı kelimelerin dünya da nerelerde daha çok arandığı ya da tıklandıkları bilgisi bile mevcut.
Biraz da sizi yani hepimizi nasıl tespit ediyorlar ı konuşalım.
Kodlardan ziyade tespit edilmemizi sağlayan şey, internet üzerindeki iletişim biçimimiz. Kısaca TCP/IP diye bilinen iletişim şeklinde istemci ve sunucu arasında, istemcinin istediklerinin sunucu tarafından gönderilip gönderilmediği teyit edilir. Mesela, oğlum 2 tane ekmek gönder diyen, lale apartmanı 3 kat 5 nolu dairedeki handan teyzeye bakkalın çırağı ekmekleri teslim ettikten sonra döner bakkal amcaya ben şuradaki handan teyzeye 2 tane ekmeği verdim diye söyler.
İşte internette de aynen böyle, şu ip nolu pc ye şu dosyalar verildi gibisinden sunucular üzerinde kayıtlar tutulur. İp noları daha sonra servis sağlayıcılar tarafından hangi abonenin kullandığını tesğit edebilir, daha sonra abone nodan kişinin adresine ulaşılabilir. Tabi bu anlattığımız haricinde Proxy kullanarak ya da bir kurban seçip bütün günahları kurbana yıkarak kişiyi günah keçisi haline getirme şansımızda var.
Genelde bu yöntem başarılı olduğu için hatta Proxy üzerinden de çıkış yapsa izleme olanağı mümkün olduğu için bir süre suçla mücadele adına sahte çocuk pornosu siteleri kurulup üzerinden video indirenlerin adresleri tespit edilerek bu tarz sapıklıklara eğilimi olan kişilerin yakalandığı bilgisi şehir efsanesinden çok gerçek bilgilerdir.
Evet, aslında ne yazarsak ne yaparsak yapalım internet üzerinden herkesin izlenme şansı var. Hatta basitçe internet sitemize extremetracking hizmet kodlarını bile ekleyip siteye gelen ziyaretçilerimizin seceresini çıkartabiliriz.
Daha yazı bitmedi ve bitirmeye de kolay niyetim yok gibi gözüküyor. Devam edelim.
Diğer bir önemli tehlike de özellikle şirketler için e-mail trafiklerinin yönetilmesi. Bilginin değerinden bahsetmiştik. Şirkette gelen ve giden tüm e-maillerinin basit birkaç hamle ile tümünü izlemek, aralarından konu içerisinde geçen kelimeler olduğunda onları kontrol etmek ya da birer kopyasını almak web-sitesinin yayın yaptığı ( mail sunucusunun) sunucuyu kontrol eden kişi ya da kurum için gayet kolay olduğunu biliyor muydunuz?
Peki, format atmış dahi olsanız verilerinizin iyi bilgi birikimine sahip kişilerce tekrar geri alınabileceğini? Bunun için birçok askeri üslerde kullanılmayacak veriler önce Dod 5220.22-m direktiflerince silinir sonra da imha edilir.
Bilginiz önemlidir; herhangi bir pozisyonda olabilirsiniz, şirketin sahibi dahi olabilirsiniz ama kim yada ne olursanız olun, bilgisayarınızdaki bilgilerin ve bilgisayarınızın gerçek sahipleri benim ya da bizim gibi bilgisayarın teknik yöneticileridir.
Bu bağlamda hiçbir zaman kişisel güvenliğiniz diye bir şeyiniz söz konusu değildir. E-postalarınız, msn görüşmeleriniz, girdiğiniz internet siteleri, açtığınız programlar, bilgisayarı saat kaçta açtınız ya da kapattığınız birileri tarafından görülebilir ve takip ediliyor olabilir.
Bu nedenle bildiğim kadarı ile birkaç ülkede bu tarz işleri yapanlar yani bilgi işlem sorumlularının mahkemelerde avukat, psikolog ve rahipler gibi tanıklıklarının kabul edilmemesine karar verilmiştir.
Çünkü doğrudan birçok bilgiye ulaşılması bizler için çocuk oyuncağı diyebiliriz.
Vagrant Story oyununa geri döneceğim işte tam burada. Oyundaki karakter büyü ve yeteneklerini geliştirdikçe, değişik düşmanlara karşı değişik büyüler yaparak ilerleyebiliyordu. Yani her büyü ya da her tarz atak her düşmanda işe yaramıyordu. Doğruyu bulmak zorunda bir kahraman.
Bizim de işimiz gereği, önümüze çıkabilecek her türlü konuda etik olanı yapmakla yükümlülüğümüz vardır.
Sanırım ben bir kere bu konuda yanlış yaptım. Yine bilgi işlem sorumlusu olarak çalıştığım bir iş yerinde, şirket maillerini ve kişilerin bilgisayarlarını kontrol ediyorken, bir bay ( evli ve çocuğu olan ) personel ile bir bayan ( bayan personel neredeyse bay personelin kızı yaşında idi ) personelin aralarında geçen aşk maceralarını, daha sonrasında işten ayrılan bay personele, bayan personelin şirket bilgilerini aktardığına şahit oldum. Ancak bu işler kişilerin özel mail adresleri üzerinden gerçekleşiyordu. Halen bunları izlemekle doğru mu yanlış mı yaptığımı bilemiyorum.
Peki siz ne kadar etiksiniz? Ya da kişiler haklara ne kadar saygı duyuyorsunuz? Bilemiyorum ama bizim yaptığımız işin bu boyutuna inersek, birilerinin aldatılmasından tutun, sahte evrak hazırlayabilmeye kadar elimizde onlarca imkan bulunmakta. İşte burada vicdanınız ya da vicdanımız ile baş başa kalıyoruz.
Emin olun, bilgisayarınızda sakladığınızı zannettiğiniz ya da gizli kalmasını istediğiniz hemen her şeyi birileri biliyor ve siz büyük ihtimalle bu birilerinin bir şeyler bildiğini bilmiyorsunuz.
“Bu yazıyı sevdiğim kişiye itaf ediyorum… Umarım seni gerçekten sevdiğimi biliyorsundur.”
Not : Bu yazı içerisinde telif hakları ile korunan ticari markalar olabilir. İlgili link bağlantıları için ziyaret ettiğiniz web sitelerinin kullanım şartları benim ve sitemin sorumluluğunda değildir.
Bu yazı yaklaşık 14 bin beş yüz karakter kullanılarak yazılmıştır.

__________________
Blog